Machtsdeling zal Amerikaanse politiek nog verder verlammen

Bij Republikeinen dreigt interne partijstrijd en Democraten zullen activistischer worden

De jonge Democraat Alison Lundergan Grimes werd lange tijd gezien als een kanshebber de Senaatszetel af te pakken van de Republikeinse leider Mitch McConnell. Net als veel andere Democraten nam ze maximaal afstand van president Obama. Ze wilde niet eens toegeven dat ze ooit op hem gestemd had. „Ik ga niks zeggen over die lui in Washington”, zei ze daar zelf over. „Washington, daar voer ik nu juist campagne tegen.”

De Democraten zijn traditiegetrouw de partij die welwillend staan tegenover de federale overheid, zeker als er een Democratische president zit. Maar daarvan was tijdens deze tussentijdse verkiezingen niets te merken. De Democraten, die voor hun leven vochten in ongunstige, conservatieve staten, gedroegen zich als Republikeinen. Ze stonden op de bres voor vuurwapens, voor de kolenindustrie, tegen Washington. Niet dat het hielp. Ook Alison Grimes verloor vannacht haar verkiezing.

Het gebrek aan overtuiging of activisme heeft de Democraten flink opgebroken. Conservatieve kiezers werden er niet mee gelokt, die hadden de Republikeinen al. Erger: de progressieve achterban werd ermee weggejaagd. Zwarte kiezers, steeds meer de ruggengraat van de partij, bleven massaal weg. Hoewel de campagne zich grotendeels op vrouwen richtte, werd ook deze groep onvoldoende overtuigd. Nergens werd iets gezegd over de economie, die behoorlijk aantrekt. De dalende werkloosheid: geen woord.

In alle Democratische ellende waren een paar lichtpuntjes te ontdekken. De opvallendste winnaar was misschien wel Tom Wolf, een zakenman zonder politieke ervaring die het gouverneurschap van Pennsylvania won. Wolf voerde campagne met klassieke Democratische thema’s: de economie en gelijke kansen. Wolf klaagde niet over Washington, maar pleitte juist voor méér overheid. Uit zijn winst kunnen Democraten een les trekken voor 2016.

De Republikeinen beheersen voor het eerst sinds 2006 beide kamers in het Congres. Die zege gaat met een enorm zelfvertrouwen gepaard. De partij was door de nederlagen van 2008 en 2012 in een identiteitscrisis beland, en nieuwe leiders als senator Rand Paul pleitten voor een drastische herbezinning. „Misschien zijn de Republikeinen niet zo vreselijk als u zei”, beet een presentator van het conservatieve Fox News Paul gisteren toe.

Alsof zij niet ook kwetsbaar zijn. Republikeinse kiezers zijn – en blijven – oudere blanke mannen, een groep die tijdens tussentijdse verkiezingen altijd trouw komt opdagen.

Strijd om Republikeins leiderschap Senaat

Fractievoorzitter in de Senaat Mitch McConnell wordt naar verwachting eindelijk meerderheidsleider, als voorman van de grootste partij. Maar geheel zonder slag of stoot zal dat niet gaan. Senator Ted Cruz uit Texas, favoriet van de radicale rechtervleugel, eiste gisteren op CNN de morele zege op. Het leiderschap van McConnell, die bereid lijkt te praten met Obama over compromissen, is volgens Cruz nog niet zeker. Daarmee legt hij een bommetje onder diens leiderschap. Hij suggereerde iemand anders naar voren te schuiven voor McConnells rol.

Cruz wil dat de fractie een heel andere koers gaat varen. Volgens hem heeft Obama machtsmisbruik gepleegd. Hij wil hem het leven de laatste twee jaar in Washington zuur maken met een serie hoorzittingen, en mogelijk een afzettingsprocedure. Alles moet ten dienste staan van het terugdraaien van Obamacare, het nieuwe zorgstelsel, zei Cruz.

Een Republikeinse machtsstrijd ligt op de loer. De meer bestuurlijk ingestelde McConnell tegen de activist Cruz. Beide mannen voelen zich gesterkt door de zege van vannacht.

Ontspanning in Washington verder weg

Anders dan in 2010, de vorige grote overwinning voor de Republikeinen, was dit geen duidelijke zege voor de Tea Party, de radicale anti-overheidsvleugel van de partij. Cruz is de informele leider van deze groep. Toch kan Cruz tevreden zijn. Tea Party-aanhangers, van wie vaak gezegd wordt dat ze te radicaal zijn om een verkiezing te winnen, deden het vaak boven verwachting goed.

Joni Ernst uit Iowa versloeg de Democraat Bruce Braley met gemak met de slogan ‘Laat Washington krijsen’. Tom Cotton, een andere Tea Party-politicus, won een Senaatszetel in de spannende staat Arkansas. Dit sterkt het Cruz-kamp in de Senaatsfractie.

Wat Cruz en Cotton meer gemeen hebben, is een interventionistische kijk op buitenlands beleid. De Republikeinen waren het buitenland bijna uit het oog verloren. Cruz verenigt een neoconservatieve wereldvisie met zijn Tea Party-ideeën over een kleine overheid. De libertair Ron Paul, de vader van Rand Paul, schreef vannacht op Twitter: „Republikeinse controle in de Senaat = meer neocon-oorlogen in Syrië en Irak. De grondtroepen komen.”

Een activistische Democratische partij en een herboren Tea Party – het is geen recept voor ontspanning in Washington. Het Witte Huis zal moeten knokken met het Congres. En de vleugels binnen de partijen zullen intern het gevecht aangaan.

„We zullen Amerika een andere richting opsturen”, beloofde McConnell het publiek vannacht. Ook daar zal niet veel van terechtkomen. Nu de macht de komende twee jaar gedeeld wordt – Democraten het Witte Huis, Republikeinen het Capitool – is dat in 2016 niet langer alleen het probleem van de Democraten.