Last van werkstress? Adem in, adem uit

Foto iStock

Vermoedelijk lopen er steeds meer opgefokte mensen door Nederlandse stations. We stressen wat af met zijn allen. Daarom is het deze week de Check je Werkstress Week. Kun je het stress ook zelf uitbannen of voorkomen? Veel coachingsbedrijven vragen deze week aandacht voor hun eigen antistressworkshops. NRC Q deed een workshop ‘Omgaan met stress’.

Clownsneus

Zaltbommel, in een zaal met bruin tapijt staan 22 stoelen in een kring. Er zijn vier mannen en achttien vrouwen, voor een kennismakingsworkshop die vooral is gericht op mindfulness, van vier uur. Mindfulness is moeilijk te duiden: het gaat over “je aandacht richten op het hier en je bewust zijn van je gedachten en gevoelens in plaats van je erdoor mee te laten slepen”, zegt cursusleidster Judith Knijn.

We moeten de clownsneus opzetten die bij aankomst al dreigend klaarlag op de stoel. Aan een vrouw in het rood met kort grijs haar die net voor zichzelf is begonnen, vraag ik: “Wat moet jij allemaal van jezelf?” Dat is de opdracht.

Die clownsneus is symbolisch, zegt Knijn. “Omdat het best komisch is, dat we onszelf allerlei dingen opleggen.” Knijn (“mijn vrienden noemen me weleens stresskonijn”) begon in 1995 met haar coachingsbedrijf Werken met Spirit, nadat ze zelf een burn-out had.

Helemaal in het hier en nu

Later in de cursus doen we een ademhalingsoefening. Tien keer diep in en uit, via onze buik. Knijn adviseert ons om een mantra te gebruiken als onze gedachten afdwalen. “Ik ben helemaal hier. Dit moment is goed zoals het nu is.” Een buurvrouw grinnikt. Knijn, na afloop: “Vinden jullie dit zweverig?”

Een Vlaamse huisarts in een paarse trui negeert die vraag, maar twijfelt of ‘in het hier en nu zijn’ echt werkt:

“Ik zie tijdens mijn spreekuur heel veel mensen die helemaal niet in het nu willen leven, ze willen juist vergeten dat ze pijn hebben.”

Maar volgens Knijn is het belangrijk dat je je stress “onder ogen komt”. Dat gaat vaak gepaard met metaforen. “Houden jullie eens je handen tegen elkaar. Hoe harder je duwt, hoe meer weerstand je voelt.” Met andere woorden: je verzetten tegen de werkelijkheid werkt averechts. Knijn besteedt ook veel aandacht aan welk type we zijn (Pleasers? Perfectionisten?) en aan onze ‘energiegevers’ en ‘energienemers’.

Onzekerheid verdrijven

Stress uit zich bij iedereen op een andere manier. Bijna iedereen heeft dagelijks stressmomenten – en dat is helemaal niet erg. “Het is een oerreactie”, legt Noortje Wiezer van onderzoeksinstituut TNO uit, waar ze al jaren onderzoek doen naar stress.

“Je lichaam bereidt zich voor op een bedreiging. Vroeger was dat bijvoorbeeld een mammoet. Tegenwoordig kan een deadline of een auto die snel invoegt voor dezelfde reactie zorgen.”

Je hart gaat sneller kloppen, want je moet zuurstof naar je spieren pompen. Er komen hormonen vrij zoals cortisol en adrenaline. Je staat op scherp. “Het is belangrijk dat het daarna snel over is”, zegt Wiezer. Anders raakt je lichaam uit balans.

Is de manier van werken van zo’n antistresscursus zweverig, of kan het werken? Stress is een lastig onderwerp voor cursussen, zegt Ron de Kloet, hoogleraar aan de universiteit van Leiden en gespecialiseerd in stress. “Het is iets wat door elke cursist anders wordt ervaren.” Volgens De Kloet is het belangrijk dat cursussen worden gegeven door mensen met levenservaring, omdat zij verschillende situaties kunnen herkennen.

Maar wat beter werkt, is om het niet op de negatieve kant van stress te laten aankomen, zegt De Kloet.

“Je moet zelf controle nemen om onzekerheid te verdrijven. Iets dinsdag afmaken als het pas zaterdag af hoeft te zijn. Als je moet vertrouwen op dingen als mindfulness en diep ademhalen is het kwaad al geschied.”

En bazen, kunnen die iets voor hun werknemers doen? “Het is voor organisaties heel lastig – de een voelt zich prima en de ander gaat aan hetzelfde onderdoor.” Het is volgens De Kloet belangrijk dat werknemers goed geïnformeerd worden om onzekerheid te verminderen. “Dat helpt om werkstress te kunnen hanteren.”

Taboe

Daarom is het vervelend dat we het er eigenlijk niet over kunnen hebben op ons werk, zegt Noortje Wiezer van TNO. “Het is moeilijk om het met je baas over gevoel te hebben.” Werknemers zijn bang dat het ze hun baan kost als ze erover praten. Dat is deels terecht. Uit onderzoek van TNO blijkt dat werkgevers eerder geneigd zijn om een werknemer met psychische klachten te ontslaan.

Ik probeer mijn stress zelf te beteugelen. Een test. Nu, achter de computer, toch weer dat gespannen gevoel in mijn schouders. Ik doe mijn ogen dicht, zet mijn voeten op de grond.

“Ik ben helemaal hier. Dit moment is goed zoals het nu is.”

Ik wil tien keer diep in- en uit- ademen. Fuck ontspanning, denk ik bij de achtste keer, ik heb wel wat beters te doen. Stress beteugelen moet je leren, maar misschien lukt dat nooit.