Keizerlijk paar heeft wat uit te leggen

Het burgemeestersechtpaar van de stad Iguala is gisteren aangehouden. Wat weten zij van de verdwenen studenten?

Burgemeestersechtpaar José Luis Abarca en María de los Ángeles Pineda Foto AFP

Ze zaten verscholen in een onopvallend huisje, in een arbeiderswijk in het zuiden van Mexico-Stad. José Luis Abarca, ex-burgemeester van de stad Iguala, en zijn vrouw María de los Ángeles Pineda waren sinds 30 september op de vlucht, maar werden gisteren gearresteerd. Het paar wordt verdacht opdracht te hebben gegeven voor een slachtpartij bij een studentenprotest in Iguala.

In die middelgrote stad in de zuidelijke provincie Guerrero werden op 26 september zes jongeren doodgeschoten. Nog eens 25 raakten gewond en 43 studenten werden meegenomen door de politie. Sindsdien ontbrak van hen elk spoor. Vier dagen later vroeg burgemeester Abarca verlof bij de gemeenteraad, „om het onderzoek niet te verstoren”. Hij kreeg groen licht. Samen met zijn vrouw verdween hij van de radar.

Tot gisteren: de arrestatie van het burgemeesterspaar kan een doorbraak betekenen in de zaak die nauwe banden blootlegt tussen lokale politici, de politie en de georganiseerde misdaad. ‘De aanhouding van de ex-burgemeester en zijn vrouw is een cruciale stap voorwaarts in de zoektocht naar onze jongeren’, schreef de recent benoemde gouverneur Rogelio Ortega op twitter.

Een doorbraak is hard nodig in de kwestie die zowel landelijke als mondiale aandacht krijgt. President Enrique Peña Nieto staat zwaar onder druk sinds de studenten verdwenen. Hij zegt het gewelddadige imago van het land te willen veranderen – sinds 2006 vielen er zeker honderdduizend doden door toedoen van de drugsoorlog. Dat de zaak in Iguala nog altijd niet is opgehelderd, bewijst dat hij daarin niet is geslaagd.

In Mexico gingen al tienduizenden mensen de straat op om aandacht te vragen voor het lot van de jongeren. De Inter-Amerikaanse Commissie voor Mensenrechten (IACHR) veroordeelde de verdwijningen scherp. Ze riep de regering op vaart te maken met het onderzoek en de families van de slachtoffers te beschermen.

Wat er precies gebeurde: op 26 september reisden tientallen links-activistische studenten van een lerarenopleiding in Ayotzinapa naar Iguala. Ze kaapten bussen voor de trip en waren uit op demonstraties.

Op de terugweg begonnen politieagenten en andere, niet geïdentificeerde schutters uit het niets te schieten, verklaarden ooggetuigen in lokale kranten. Het werd een zelfs naar Mexicaanse standaarden brute slachtpartij: de volgende dag werd het lichaam van een student gedumpt op een hoofdstraat. Het vel van zijn gezicht over zijn hoofd getrokken, zijn ogen uitgestoken. Kenmerkend voor het werk van drugskartels.

Dit was slechts het begin van een nachtmerrie die tot nu voortduurt. In oktober werden bij Iguala een dozijn massagraven gevonden, met in totaal 38 lichamen. Speciale Argentijnse forensische experts werden naar de regio gestuurd voor identificatie. Maar of de lichamen van de vermiste studenten zijn, is nog altijd onduidelijk.

In spanning wacht Mexico nu de verhoren van het burgemeesterspaar af. De lokale politie van Iguala heeft verklaard dat burgemeester Abarca hun opdroeg de studenten ‘een lesje te leren’, zo citeren Mexicaanse media uit een onderzoeksrapport. Officieren zeiden dat zij moesten voorkomen dat de studenten een speech van de burgemeestersvrouw, die politieke aspiraties heeft, zouden interrumperen.

Het ‘keizerlijke paar’, zoals ze lokaal bekend staan, heeft heel wat uit te leggen. Vorig jaar werd Abarca door een ooggetuige beschuldigd persoonlijk een politieke rivaal te hebben omgebracht. Aanklager Jesús Murillo Karam zei vorige maand dat Pineda „de belangrijkste spil in criminele activiteiten” in Iguala is. Haar familie heeft nauwe banden met drugskartel Guerreros Unidos, in 2009 werden twee van haar broers vermoord.

Lokale politici vrezen zelf te worden meegesleurd in dit schandaal, dat waarschijnlijk meer politieke slachtoffers maakt. Politiechef Velázquez is nog altijd op de vlucht.

De ironie wil dat de studenten de bussen kaapten om aanwezig te zijn bij een herdenking op 2 oktober van een massaslachting op studenten in Tlatelolco in 1968, in opmaat naar de Olympische Spelen in Mexico Stad. Nu gaat 26 september de boeken in als een eigen, andere herdenkingsdag.