‘Gezinslocaties asielzoekers zijn schadelijk en niet effectief’

Asielzoekers arriveren bij het nieuw geopende azc in Zeist. Foto ANP / Remko de Waal

De zogeheten gezinslocaties, waar uitgeprocedeerde asielzoekers met minderjarige kinderen worden opgevangen, zijn schadelijk – met name voor de kinderen – en niet effectief. Deze vorm van asielopvang moet worden afgeschaft. Dat concludeert de werkgroep ‘Kind in azc’ (asielzoekerscentrum), waarin onder meer Unicef, Vluchtelingenwerk en Defence for Children zitten, in een rapport dat vanmiddag wordt gepresenteerd. De gezinnen die er nu wonen, zouden zich in een gewoon asielzoekerscentrum moeten kunnen voorbereiden op terugkeer naar hun land van herkomst.

Het onderzoek, schrijft de werkgroep, “laat zien dat het vrijheidsbeperkende en sobere regime van de gezinslocaties zowel vanuit oogpunt van humaniteit als effectiviteit niet wenselijk is en niet strookt met de minimumeisen van het VN-Kinderrechtenverdrag. Deze situatie heeft niet alleen een negatief effect op het welzijn van de kinderen, maar draagt ook niet bij aan de doelstellingen van de overheid, waaronder het meewerken aan vertrek.”

Acht locaties met ruim tweeduizend mensen

Gezinslocaties zijn gebouwd na een uitspraak van de Hoge Raad in 2011. Die oordeelde dat minderjarige kinderen van uitgeprocedeerde asielzoekers niet op straat mogen worden gezet. Daarop richtte het ministerie twee van deze locaties in. Drie jaar later zijn het er acht, in Gilze, Katwijk, Amersfoort, Den Helder, Emmen, Almelo, Burgum en Goes. In totaal verblijven daar 2.050 mensen, onder wie 1.080 kinderen.

De begeleiding van de bewoners is “gericht op terugkeer”, zoals de beheerder, het Centraal Opvang Orgaan Asielzoekers (COA) op zijn website schrijft. In de gezinslocaties is sprake van een “sober voorzieningenniveau”, schrijft het COA. “Alleen de noodzakelijke voorzieningen zijn beschikbaar.”

Teeven veegt rapport van tafel

Verantwoordelijk staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) veegt het rapport in een reactie van tafel. Hij noemt het “teleurstellend, eenzijdig, vooringenomen en ook deels achterhaald”. Hij bestrijdt dat psychische en fysieke klachten van de bewoners niet serieus worden genomen en dat er geen goed onderwijs voor de kinderen is.

Teeven onderstreept dat dit jaar is begonnen met het aanbieden van activiteiten en cursussen op de gezinslocaties. Zijn conclusie: “Ik zal de aanbevelingen uit het rapport dan ook niet overnemen.”

In het rapport wordt een reeks punten opgesomd waarop de gezinslocaties niet voldoet aan het Kinderrechtenverdrag:

  • Kinderen kunnen zich onvoldoende in vrijheid en veiligheid ontwikkelen en worden zeer beperkt in hun sociale contacten, wat ook hun ontwikkeling belemmert.
  • De ouders zijn vaak niet meer in staat om hun kinderen de nodige ondersteuning en begeleiding te geven. De overheid moet die verantwoordelijkheden van ouders respecteren en waarborgen
  • Het risico dat de kinderen op enigerlei wijze te maken krijgen met vormen van kindermishandeling is onaanvaardbaar groot; de overheid vervult onvoldoende haar plicht om kinderen in de gezinslocaties hiertegen te beschermen.
  • De continuïteit in de ontwikkeling van kinderen, en het onderwijs aan kinderen is door overplaatsing naar de gezinslocaties in gevaar.
  • De kinderen hebben onvoldoende gelegenheid om te spelen en te ontspannen.
  • De toegang tot de (geestelijke) gezondheidszorg is voor kinderen en jongeren in deze kwetsbare situatie onvoldoende laagdrempelig georganiseerd.
  • Het recht op een adequate levensstandaard wordt geschonden omdat ouders en kinderen van een inkomen onder het bestaansminimum moeten zien rond te komen. Hierdoor kunnen zij onvoldoende gezond eten kopen en hebben de kinderen geen geschikte kleding.

Lees ook in NRC Handelsblad: Een bankstel mag hier niet - dat is te comfortabel (€)