Amerika verdeeld en verzwakt in laatste twee jaar van Obama

Niet alleen Amerika is teleurgesteld in Barack Obama. Ook elders in de wereld is allang de hoop vervlogen dat zijn presidentschap de grote veranderingen teweeg kan brengen die hij bij zijn aantreden had beloofd. De sluiting van het gevangenkamp op Guantánamo Bay, het herstel van de relatie met Rusland, het aanhalen van de banden met de islamitische wereld na de oorlogen van George W. Bush, het uitbannen van kernwapens uit de wereld – het is mislukt, verzand of op de lange baan geschoven. Daar zijn allerlei oorzaken voor aan te wijzen, binnen en buiten de Verenigde Staten. Maar het idee dat de bewoner van het Witte Huis de machtigste man ter wereld is, valt in elk geval niet meer vol te houden.

De verpletterende nederlaag die Obama’s Democratische partij gisteren heeft geleden, verzwakt de president verder. Niet alleen is Washington tot op het bot verdeeld nu de Republikeinen in beide huizen van het Congres de meerderheid hebben. Ook tussen de impopulaire Obama en zijn eigen partij heerst verdeeldheid.

Dat beperkt zijn mogelijkheden nog iets voor elkaar te krijgen ernstig. In de Amerikaanse politiek zal de aandacht vanaf nu vooral gericht zijn op de presidentsverkiezingen van 2016. Zo staat Obama er alleen voor om de komende twee jaar nog te redden wat er van zijn presidentschap te redden valt. Meer presidenten hebben er in hun laatste jaren in het Witte Huis in die positie verkeerd. Maar dat maakt het niet minder zorgwekkend.

De leider van de nieuwe Republikeinse meerderheid in de Senaat, Mitch McConnell, zei vier jaar geleden dat het belangrijkste doel van de Republikeinen moest zijn te voorkomen dat Obama herkozen werd. Dat is hem niet gelukt, maar die uitspraak zei veel over de prioriteiten van hem en van zijn partij. Nu heeft de strategie om Obama uit alle macht tegen te werken, alsnog vruchten afgeworpen. Dat voorspelt weinig goeds voor de twee jaar die Obama nog resten. Het is niet realistisch te rekenen op een plotselinge bereidheid bij Republikeinen en Democraten alsnog te gaan samenwerken, in de hoop voor 2016 een goede beurt bij de kiezers te maken.

De rest van de wereld heeft de afgelopen jaren al moeten wennen aan een minder zelfverzekerd Amerika, een supermacht waarvan de president regelmatig stukloopt op een vijandig Congres. Maar de uitslag van vannacht hoeft niet te betekenen dat Obama op het wereldtoneel helemaal is uitgespeeld. Amerikaanse presidenten die in eigen land politiek verzwakt zijn, verleggen hun aandacht vaak naar het buitenland, waar hun speelruimte wat groter is. Daarvoor is alleen wel een grote politieke bedrevenheid nodig, waaraan het Obama helaas al te vaak heeft ontbroken.