Slimmerik die geniet bij tegenwind

Zelfs de eigen VVD kritiseert de staatssecretaris voor Belastingen. En toch is hij „de juiste man”.

Staatssecretaris Eric Wiebes. Hij krijgt kritiek om de bijtelling voor leaseauto’s en een naheffing voor veel burgers. Foto David van Dam

De Telegraaf opende zaterdag zijn voorpagina met drie woorden: ‘Derde Flater Wiebes’ – in de bekende chocoladeletters. Op Twitter circuleert een persiflage op een VVD-verkiezingsposter: ‘Onbegrijpelijk dat er nog mensen op ons stemmen’.

Staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) krijgt het voor zijn kiezen. In korte tijd presenteerde hij twee pijnlijke belastingmaatregelen: de nieuwe bijtelling voor leaserijders in 2016 en een onverwachte naheffing op het loonstrookje van volgend jaar. Ze wekken woede bij een belangrijk deel van het VVD-electoraat: de ‘hardwerkende Nederlander’ en de automobilist. Ook zijn eigen fractie in de Kamer viel hem op de bijtellingskwestie hard aan, en gebruikte dezelfde ochtendkrant voor de aanval.

Is de man die in maart de opgestapte Frans Weekers opvolgde politiek zo onhandig, maakt hij fouten of speelt hij een geraffineerd strategisch spel?

Slechte peilingen

Eric Wiebes geldt als een technocraat die zijn dossiers pragmatisch behandelt, niet politiek. Maar de fiscale problemen van het kabinet zíjn politiek. Elke belastingmaatregel kan kiezers kosten. Blijkt ook uit de meest recente peiling van peil.nl. Afgelopen zondag verloor de VVD opnieuw virtuele Kamerzetels: ze zakte van 26 naar 24. In de huidige Tweede Kamer hebben de liberalen er 41. De derde ‘flater’ waar de krant zaterdag van sprak was het voorstel van Wiebes in mei om de fiscale vrijstelling van erfbelasting bij de overdacht van familiebedrijven te beperken. Ook toen vielen ‘ondernemend Nederland’ en zijn eigen partij over hem heen, waarna hij het voorstel schielijk introk. Het was te vroeg om met dit soort proefballonnetjes te komen. Alles zal op z’n plaats vallen met het nieuwe belastingstelsel.

Wiebes moest zich voor de camera en in de Kamer in creatieve bochten wringen om de onfortuinlijke naheffing uit te leggen. En hij werkte de afgelopen week met beide coalitiepartijen en de sector aan een beter verteerbaar alternatief voor nieuwe bijtellingstarieven voor leaseauto’s.

Volgens een voormalige politieke collega valt Wiebes niets te verwijten – en weet hij dat zelf ook. „De kritiek van z’n eigen partijtop valt gemakkelijk te pareren”, zegt Maarten van Poelgeest, met Wiebes vier jaar wethouder in Amsterdam, maar dan voor GroenLinks. „Hij voert uit wat zijn politieke leiding met de PvdA heeft afgesproken. Als hij erop wordt aangesproken zal hij zeggen dat hij de ophef niet begrijpt. Hij doet wat men hem heeft gevraagd.”

Dat geldt zowel voor de fiscale naheffing als voor de nieuwe leasetarieven. De eerste is het gevolg van een nivellerende maatregel die de coalitiepartijen aan het begin van de kabinetsperiode eind 2012 afspraken. De nieuwe bijtelling komt voort uit het vorig jaar tot stand gekomen energieakkoord; een van de doelstellingen daarvan is om het aantal elektrische auto’s uit te breiden tot 200.000 in 2020.

De schuld van Kamp

Hoewel Wiebes vorige week zei zelf de stimulering van elektrische auto’s „ook geen feest” te vinden, wil hij het energieakkoord op dit punt tóch naleven. Anders krijgt hij het aan de stok met Henk Kamp, zo verwees hij vilein naar zijn partijgenoot, de minister van Economische Zaken die het energieakkoord sloot. Hij bedoelde: mijn vervelende maatregel is míj niet aan te rekenen.

Volgens partijgenoot Eric van der Burg, eveneens collega-wethouder in het Amsterdamse stadsbestuur, heeft Wiebes de recente kritiek uit het land zien aankomen en is hij er laconiek over. Dat laconieke etaleerde hij ook afgelopen vrijdag na de ministerraad, toen hem werd gevraagd of hij het nog wel leuk vond om voortdurend onder vuur te liggen. „Nou weet u, ik heb tenminste nog een baan en nog een boeiende ook.”

Dat is niet gespeeld, weet Van der Burg. „Wiebes geniet van de complexiteit. Het is in Den Haag veel politieker dan in Amsterdam en het vergrootglas is groter. Dus is het ingewikkelder en dat vindt hij alleen maar interessant en leuk.”

En hoewel de fractie zich bij tijd en wijle dan boos afwendt van de eigen staatssecretaris, is ook de VVD volgens Van der Burg nog altijd gelukkig met Wiebes. „Eric is met een bepaalde opdracht naar Den Haag gehaald: los de problemen bij de Belastingdienst op en hervorm het Belastingstelsel. Daarvoor is hij nog steeds de juiste man op de juiste plek.”

Met die missie in het achterhoofd kan Wiebes de ophef van de huidige incidenten ook gebruiken. Elke keer als blijkt dat de Belastingdienst een bepaalde maatregel niet aankan (zoals met de naheffing) of voor een ingewikkeld systeem een tijdelijke oplossing moet worden bedacht (de bijtellingstarieven) kan de staatssecretaris roepen: ziet u nou wel, het is hard nodig om de Belastingdienst te verbeteren en het stelsel te hervormen. Val mij niet af, maar help mij!