Rechter: Zwitserland mag Afghaans gezin niet naar Italië uitzetten

Zwitserland mag een kinderrijk Afghaans asielgezin niet naar Italië uitzetten zonder individuele garanties van een menswaardige opvang voor de kinderen. Met dit arrest van het Mensenrechtenhof in Straatsburg van vanochtend is de automatische uitwijzing van illegalen naar het ‘land van eerste opvang’ moeilijker geworden.

In 2011 besloot het Hof al dat de opvang in Griekenland zo slecht was dat andere EU- landen daar helemaal geen asielzoekers naar terug mochten sturen.

De automatische uitzetting van illegalen binnen de EU is gebaseerd op wederzijds vertrouwen in elkaars rechtsstelsel. Deze zogeheten Dublinafspraak is een hoeksteen van het EU-vreemdelingenbeleid. Het maakt ‘asielshoppen’ binnen de EU voor vluchtelingen in beginsel onmogelijk. Tegelijk is er een perverse prikkel in voor EU-landen met lange buitengrenzen om het doorreizen naar andere EU-landen te stimuleren door de opvang in eigen land zo beperkt mogelijk te houden.

Hof: kans op dakloosheid in Italië te groot

Over Italië is het Straatsburgse Hof in de zaak Tarakhel v. Switzerland minder categorisch dan over Griekenland in 2011. Maar Zwitserland mag een gezin met zes kinderen tussen de 2 en 15 jaar niet terugsturen zonder individuele garanties dat zij in Italië als gezin bijeen zouden blijven. Ook moet Italië garanderen dat de kinderen in een omgeving terechtkomen, die bij hun leeftijd past.

Het Hof merkt op dat in 2013 in Italië 14000 asielverzoeken werden ingediend, terwijl er niet meer dan 9630 opvangplaatsen waren. De kans op dakloosheid of onderdak onder onhygiënische omstandigheden in Italië is er te groot. Het Hof zegt dat artikel 3 van het verdrag (het verbod op onmenselijke behandeling) voor kwetsbare asielzoekers een bijzondere bescherming dient in te houden. Zeker als het gaat om kinderen, ook als ze in gezelschap van hun ouders zijn.

Voordat een kwetsbaar gezin volgens de Dublinregels binnen de EU teruggestuurd mag worden naar Italië, waar ze het eerst werden geregistreerd, moet er gedetailleerde en betrouwbare informatie zijn over de fysieke omstandigheden en de plaats waar ze terecht komen. Doet een EU-land dat niet, dan is er in het geval van Italië sprake van schending van de mensenrechten.

‘Arrest is een bommetje onder de Dublinafspraak’

Migratie-advocaat Flip Schüller verwacht dat er over het criterium van ‘kwetsbaarheid’ in Dublin-zaken nu meer geprocedeerd zal worden. Van kinderen en zwangere vrouwen is de kwetsbaarheid volgens hem wel duidelijk, maar zieke of getraumatiseerde asielzoekers zouden hier eventueel ook een beroep op kunnen doen. Ook het terugsturen naar landen als Bulgarije en Roemenië “waar de opvang niet wezenlijk beter is” is nu moeilijker geworden, althans in beginsel beter aan te vechten. Hij kwalificeert het arrest dat feitelijk een onderzoeksplicht bij uitzetting binnen de EU inhoudt, als een ‘bommetje’ onder de Dublinafspraak.