Niet meer dat knusse toezicht op de banken

Vanaf vandaag staan de belangrijkste Europese banken, ook zeven Nederlandse, onder toezicht van de ECB. Dat toezicht wordt strenger en, even wennen, de controleurs komen overal vandaan. „Het is natuurlijk een schok voor een grote noordelijke bank gecontroleerd te worden door een team onder leiding van een Pool.”

Het hoofdkwartier van de Europese Centrale Bank aan de oever van de Main in Frankfurt. Foto AP

Een van de grote veranderingen nu de Europese Centrale Bank het bankentoezicht overneemt: vanaf vandaag moet alle communicatie tussen banken en toezichthouder in het Engels. Dat is niet altijd makkelijk – voormalig Rabobank-topman Rinus Minderhoud had het deze zomer op een ledenvergadering over een „taalbarrière”.

Minderhoud had toen net kennisgemaakt met het team van de ECB dat bij zijn bank toezicht komt houden. Dat team wordt geleid door een Pool. „Alles in het Engels moeten doen, is voor beide partijen best even wennen”, zei hij. „En dan ook nog het Engels van een Pool.”

Een hooggeplaatste bankier van ABN Amro, die anoniem wil blijven vanwege de gevoeligheid van het onderwerp, zag in de afgelopen maanden een heel andere barrière opdoemen. Hem viel op dat de ECB wel erg veel informatie verlangde. Niet dat dat nou slecht was, de bankier vond het juist een uitstekende aanpak. Maar de computersystemen van ABN konden aan sommige informatieverzoeken niet voldoen. Daarvoor zou fors geïnvesteerd moeten worden. „ICT-technisch gezien is het een enorme uitdaging om ECB-proof te worden”, aldus de bankier

Iets te knusse relatie

Vandaag neemt de ECB het toezicht op zeven Nederlandse banken over van De Nederlandsche Bank (DNB): behalve Rabobank en ABN Amro zijn dat ING, SNS Bank, RBS Nederland, de Nederlandse Waterschapsbank en de Bank Nederlandse Gemeenten. In andere eurolanden gebeurt hetzelfde met de belangrijkste banken.

Het Europese bankentoezicht is een bouwsteen van de Bankenunie, opgericht om een herhaling van de eurocrisis te voorkomen. Vorige week rondde de ECB het grote boekenonderzoek af dat zij het afgelopen jaar bij deze banken deed. Dat was een laatste stap voor de overheveling van het toezicht.

De hoop is dat investeerders en consumenten de banken weer zullen gaan vertrouwen. Dat is cruciaal voor het herstel van de Europese economie. De 120 banken die de ECB direct gaat controleren zijn samen goed voor een balanstotaal van 6.400 miljard euro, 85 procent van wat er in de eurozone uitstaat. De 6.000 kleinere banken in de eurozone blijven bij de nationale toezichthouders, maar ook hierover krijgt de ECB het laatste woord.

Bankenexpert Freddy Van Den Spiegel van de Vlerick Business School in België spreekt van „een ingrijpende verandering”. „Het is natuurlijk een schok voor een grote noordelijke bank om gecontroleerd te worden door een team onder leiding van een Pool. Noordelijke banken hebben altijd gedacht dat ze supersterk waren en dat zij het beter weten. Nu krijgen ze te maken met toezichthouders uit landen waarvan zij vinden dat die hun zaakjes niet op orde hebben.”

Dat er een grotere afstand ontstaat tussen banken en de toezichthouder is een goede zaak, vindt Van Den Spiegel. „Nationale toezichthouders hebben in het verleden nogal eens hun banken beschermd in plaats van een vuist te maken als het nodig was.” Dat was een van de problemen aan de basis van de financiële crisis: de soms iets te knusse relatie tussen toezichthouders en banken, als gevolg van nationale belangen die in het spel waren. Ook in Nederland is er zulke kritiek geweest.

Weinig Nederlandse toezichthouders

Pien van Erp Taalman Kip, de hoogste Nederlandse toezichthouder in Frankfurt, bevestigt dat de ECB meer gefocust is op data dan nationale toezichthouders. Van Erp Taalman Kip is divisiehoofd en gaat vier van de grootste banken in Europa controleren. De ECB wil banken niet met naam en toenaam aan individuele stafleden koppelen, maar het gaat om een Franse, Duitse, Oostenrijkse en een Spaanse instelling. Ze is een van de relatief weinige Nederlanders op de toezichtsafdeling (op dit moment zo’n 25, van in totaal 800 toezichthouders).

„De ECB vraagt veel meer data”, zegt Van Erp Taalman Kip, „en ontvangt die data van alle banken in Europa zodat veel meer analyses mogelijk zijn.” Dat moet ook wel, gezien het grote aantal banken dat onder ECB- toezicht komt. „Dan moet je dingen strak organiseren.”

De ECB wil bovendien „consistent” zijn in het toezicht op banken. Dat gaat gemakkelijker met kwantitatieve data. „Het voordeel is dat je met die grote hoeveelheden data beter vergelijkingen kunt maken tussen banken”, zegt Van Erp Taalman Kip. Tot nu werden banken vooral vergeleken met soortgelijke banken in hun eigen land. Maar in Duitsland is maar één Deutsche Bank, dus dat was soms lastig. De toezichthouder beschikte vaak ook niet over toezichtdata over de grenzen heen. De ECB wel. Dit internationaal vergelijken wordt een wezenlijk onderdeel van het toezicht. „Banken die negatief opvallen ten opzichte van andere worden onder de loep genomen”, zegt de Rabo-woordvoerder.

Huiverig voor precedenten

In Nederland hebben veel banken moeite de gevraagde informatie aan te leveren. Soms is die er niet, omdat dossiers niet op orde zijn, of omdat informatie is verstopt bij filialen. DNB heeft de banken gewaarschuwd dat zij snel iets moeten doen aan de „onvolledigheden”. Bestuurslid Caroline Princen van van ABN Amro erkende vorige week dat de problemen „ernstig” zijn.

Financieel directeur Cornelis Visscher van RBS zegt dat de aanpak van de ECB „minder ruimte zal laten voor maatwerk. Men zal huiverig zijn precedenten te scheppen.” Ook hij bevestigt dat de grote vraag naar data „veel capaciteit kan vragen van de banken.”

Volgens van Erp Taalman Kip is de belangrijkste verandering dat de leiding over het toezicht vanuit Frankfurt komt. De teams die toezicht houden (‘joint supervisory teams’) bestaan voor driekwart uit medewerkers van de nationale toezichthouders. Maar de beslissingen neemt de Supervisory Board in Frankfurt, het hoogste orgaan van de toezichtsafdeling van de ECB. Daarin zit maar één Nederlander: Jan Sijbrand, directeur bankentoezicht van DNB. Van Erp Taalman Kip: „Dan wordt het toch wat indirecter”.

De nationale toezichthouders blijven verantwoordelijk voor het toezicht op de kleine financiële instellingen. Maar de ECB heeft ook daar het laatste woord. „Qua imago is het toch wel vervelend voor hen”, zegt Van Den Spiegel. „Zij zien hun mooiste banken naar Frankfurt vertrekken.”