Amerikanen gaan vandaag naar de stembus. En Obama krijgt het moeilijk

Amerikanen kunnen vandaag stemmen voor een nieuw Congres. En het ziet er niet goed uit voor president Obama. Waarom is hij zo impopulair? Vijf vragen, plus een overzicht van de opvallendste campagnefilmpjes.

Obama keert terug naar het Witte Huis na een campagnebijeenkomst in Wisconsin. Foto EPA/Olivier Douliery

Amerikanen kunnen vandaag stemmen voor een nieuwe samenstelling van het Congres. En het ziet er niet goed uit voor president Obama. Democraten in swing states proberen zich uit alle macht van hem te distantiëren. Waarom is hij zo impopulair en waar gaan deze verkiezingen over? Vijf vragen, plus een overzicht van de opvallendste campagnefilmpjes.

1. Waar gaan de verkiezingen over?
Amerikanen kunnen vandaag in de tussentijdse Congresverkiezingen stemmen voor een nieuw Huis van Afgevaardigden en eenderde van de Senaat. De Senaat omvat honderd zetels, die om de zes jaar vrijkomen tijdens nieuwe verkiezingen. De afgevaardigden - 435 in totaal - worden om de twee jaar gekozen. Vooral de senaatsverkiezingen worden spannend. Democraten verloren hun meerderheid in het lagerhuis al in 2011, maar in de Senaat hadden ze tot nu toe de meerderheid (53), tegen 45 Republikeinen.

Foto EPA/Matt Campbell

Het Congres is de wetgevende macht in Amerika. Voor de Senaat levert elke staat twee senatoren. De verkiezingen voor het Huis liggen ingewikkelder: elke staat kiest een aantal mensen in het Huis van Afgevaardigden, gebaseerd op inwonertal. Staten zijn daarvoor ingedeeld in districten; per district wordt één afgevaardigde in het Huis gekozen.

Volgens de laatste peilingen wordt het voor de Democratische Partij heel moeilijk om haar meerderheid in de Senaat te behouden, zegt onze correspondent in de VS, Guus Valk. Maar dat is inmiddels bijna traditie.

“Presidenten in hun tweede termijn verliezen sinds eind jaren vijftig elke keer hun meerderheid in het Congres. Bush had in 2006 een hele erge terugval. Het overkwam ook Reagon, Eisenhower en - in mindere mate - Clinton.”

Obama’s populariteit daalde dit weekend tot onder de 44 procent, een dieptepunt voor de president. Het fenomeen wordt in de VS de six year itch genoemd. Dat brengt ons bij het volgende punt:

2. Waarom is hij zo impopulair?
Obama’s populariteit neemt al een tijd geleidelijk af, sinds 2010 ongeveer. Daar is niet één duidelijke aanleiding voor, zegt Valk.

“Er zijn meerdere oorzaken aan te wijzen: ontevredenheid over het buitenlandbeleid, problemen met Obamacare, de aanpak van ebola. Door rechts werd hij altijd al zwartgemaakt, maar nu is de linkse kiezer ook teleurgesteld in hem en bijvoorbeeld zijn zorgstelsel.

Een rode draad in de kritiek is dat Amerikanen leiderschap missen. Ze willen iemand die zegt: ‘Dat doe ik wel.’ Obama doet dat niet meer. Hij heeft moeite met het acteerwerk dat bij het presidentschap hoort. Hij wil niet te veel verwachtingen meer wekken. Dat kenmerkt zijn tweede termijn.”

De campagnetrailer van de Republikeinse kandidaat in Georgia, David Perdue. Foto EPA/Erik S. Lesser

3. Wat zijn de gevolgen als Obama de Senaat verliest?

Als de Republikeinen na het Huis ook de Senaat binnenhalen, wordt het voor president Obama nog lastiger om wetgeving door te voeren. Dit kan onder meer grote gevolgen hebben voor de samenstelling van het Hooggerechtshof. De negen rechters daarin worden benoemd voor het leven, maar sommigen zijn de 80 jaar gepasseerd en kunnen binnenkort misschien hun werk niet meer goed uitvoeren. Valk:

“Dan zal Obama nieuwe kandidaten moeten voordragen en die moeten worden goedgekeurd door het Congres. Daarnaast moet er nog een nieuwe minister van Justitie worden aangesteld. En het zal heel moeilijk worden voor Obama om zijn plannen voor hervorming van het immigratiestelsel door te voeren. Hij wil strengere grenscontroles, maar vindt ook dat het gemakkelijker moet worden voor mensen die al lang in de VS wonen om Amerikaans burger te worden. Daar zal in een vijandig Congres geen meerderheid voor te vinden zijn.”

En het zal voor Obama nog lastiger worden om het schuldenplafond, de leenlimiet van de Amerikaanse overheid, weer te verhogen. Dat probleem gaat volgens Valk binnenkort weer spelen. Vorig jaar werkten delen van de Amerikaanse overheid niet, omdat het Congres het niet eens kon worden over de begroting. Op het nippertje werd een akkoord bereikt over het verruimen van het schuldenplafond, zodat een ernstiger crisis werd afgewend.

4. Hoe wordt er campagne gevoerd?
In de conservatieve staten hebben Democraten moeite hun zetels te behouden; daar scoort Obama slechter dan gemiddeld. Partijgenoten in swing states proberen zich dan ook uit alle macht te distantiëren van de president.

Neem Democraat Alison Lundergan Grimes, die in de conservatieve staat Kentucky de Republikein Mitch McConnell uitdaagt. Grimes wilde in een tv-debat niet eens toegeven dat ze op Obama had gestemd, schreef Valk gisteren in NRC.

Ze maakte een spotje waarin ze, schietend met een sportgeweer, zegt: “Ik ben Barack Obama niet” en benadrukt dat ze het oneens is met de president, over vuurwapens, kolen en het milieu. Zoals veel Democratische kandidaten laat ze nooit vallen bij welke partij ze hoort.

Een aantal andere opvallende campagnefilmpjes:
De Democratische Wendy Davis uit Texas valt haar Republikeinse rivaal Greg Abbott aan omdat hij in een rolstoel zit.

Twitter avatar apjvalk Guus Valk John Barrow (D, Georgia) heeft geen vrienden, behalve zijn hond. https://t.co/Tv15Hbjphn
Twitter avatar apjvalk Guus Valk Terri Lynn Land (R, Michigan) geeft het begrip ‘stil spel’ nieuwe betekenis. https://t.co/DvkwgdpynT

5. Zijn er ook lichtpuntjes voor Obama?
Ja hoor. Hij kan met Executive Orders op eigen houtje besluiten nemen. Het zal moeilijk blijken in de Senaat de nodige meerderheid van 51 zetels te behouden, maar áls het lukt, schrijft hij recente geschiedenis. Dat lukte geen enkele president in zijn tweede termijn sinds 1959.

Wil je meer lezen over de kandidaten, dan staat hier een mooi overzicht (met smoelenboek).