De PvdA blijft stil over Piketty en ongelijkheid

Goede nazorg leveren de Fransen. Ook 225 jaar na de Franse Revolutie voorzien ze nog in het onderhoud en updates van de ideologische programmatuur die ze toen geïnstalleerd hebben: Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. Soms is er een Franse denker die dat zo goed doet dat hij zijn specialisme tot ver buiten Frankrijk beïnvloedt. Michel Foucault veranderde het denken over Vrijheid met boeken over (onzichtbare) machtsstructuren die disciplineren hoe mensen over zichzelf denken – denk aan straf en seksualiteit. Zijn ideeën over de regulering van gedrag zijn in het technologische tijdperk alleen maar actueler geworden.

Nu lukt het de econoom Thomas Piketty met Gelijkheid.

Je begrijpt opeens waarom de Franse premier Manuel Valls vorige week in deze krant zei dat hij zijn voorbeelden in Frankrijk vindt, want „ik ben Frans.” Ze zijn daar nog bezig met dat ene politiek-filosofische project sinds 1789.

Lang niet iedereen ziet ongelijkheid nu als het grootste probleem, ook Piketty niet. Denkend aan Nederland brengt hij juist in herinnering dat een zekere ongelijkheid óók nuttig is. Evengoed staat gelijkheid bovenaan de politieke agenda nu hij deze week de Kamer en Paradiso aandoet, strak getimed na de vertaling van zijn boek Le Capital au XXIe siècle.

Opvallend is dat de PvdA daar geen enkele rol in speelt. De beginnende discussie over een nieuw belastingstelsel krijgt een intellectueel laagje door Piketty, ook omdat economen volop meepraten. Maar alleen de SP en GroenLinks benutten het Piketty-moment politiek om nivellering te bepleiten, met pleidooien voor een ‘miljonairsbelasting’. Bij de VVD lachen ze in hun vuistje: het levert lekkere debatten op met SP’ers en met Jesse Klaver van GroenLinks, de Haagse Mister Piketty sinds hij slim het initiatief nam om de econoom in de Kamer uit te nodigen.

Waar is de PvdA? Sociaal-democratische Kamerleden verwijzen plichtmatig naar het debat over het belastingstelsel: ze pleiten toch al voor meer vermogensbelasting, of niet dan? Maar herinnert u zich één bijdrage van een PvdA’er aan de Piketty-discussie? Ja, van Willem Vermeend, die het boek afkraakte en Nederland ‘Piketty-proof’ noemt. Maar tik eens Piketty in op de PvdA-site: als enige linkse partij nul treffers. Vermogensbelasting? Nul treffers. Nivellering: één hit, en die verwijst naar het hoofdstuk ‘geschiedenis’ van de PvdA. Zelfs ‘ongelijkheid’ levert maar een referentie op, inzake de woningmarkt.

Kennelijk heeft de PvdA geen serieuze belangstelling voor debatten over ongelijkheid. De enige die in de buurt kwam was Lodewijk Asscher in zijn speech over mogelijke gevolgen van robotisering. Maar Asscher maakt deel uit van het kabinet dat heeft laten weten geen heil te zien in praten met Piketty – de PvdA’ers daar zitten nu eenmaal dichter bij de VVD dan bij SP en GroenLinks.

Die stilte intrigeert, des te meer als je er het rapport bij pakt dat SCP en WRR vorige week uitbrachten. De onderzoekers zien een groeiende politiek-culturele afstand tussen hoog- en laagopgeleiden. Zij vragen zich af welk politiek verhaal deze ‘gescheiden werelden’ nog kan verbinden. Een God helpt, denken ze, maar van de partijen zonder god wijzen ze er één aan die echt een probleem heeft: de PvdA. De partij van hoogopgeleide winnaars die de brug kwijt is naar de verliezers in de nieuwe wereld – ooit haar kiezers.

Ook hierover: geen reactie van sociaal-democraten. Of het moest wederom Valls zijn, de Franse premier. Hij meent dat de PvdA is „opgeschoven” over globalisering, Europa en de islam uit angst voor populisme. Soms wordt geopperd dat de PvdA geen bestaansreden meer heeft omdat de doelen van de sociaal-democratie bereikt zijn. Het ligt eerder voor de hand dat de PvdA verdwijnt door gebrek aan interesse in het updaten van de eigen ideeën. Er is geen nazorg.