Cameron klem tussen EU en UKIP bij migratiebeleid

Om tegenstand te bieden aan de eurosceptische UKIP-partij wil premier Cameron ook een strenger migrantenbeleid.

De Britse premier Cameron Foto Reuters

De toespraak is nog niet gehouden, de feiten zijn er ook nog niet. Desondanks zorgt het gerucht dat de Britse premier David Cameron het aantal EU-migranten zou willen beperken met quota al voor onrust.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel zou volgens Der Spiegel haar Britse collega hebben gewaarschuwd dat als hij inderdaad een plafond wil, dat in tegenspraak is met het vrije verkeer van personen, een van de basisprincipes van de Europese Unie. Ze zal zich dan niet langer inspannen om de Britten bij de EU te houden.

Dat Cameron een verscherping wil van de regels voor arbeidsmigratie is duidelijk. Hij spreekt regelmatig over de „vrijheid van uitkeringstrekken” en de druk van EU-migranten op de bijstand, de gezondheidszorg en het onderwijs.

Wat echter begon als een debat over het typisch Britse principe van fair play, het eerlijk achteraan aansluiten bij de rij van de voorzieningen, is onder druk van de opmars van de eurosceptische UK Independence Party verworden tot een discussie over aantallen. Het bijstandsdebat wordt ook in andere Europese landen gevoerd, waaronder Nederland en Duitsland. Aanpassing van de regels voor bijvoorbeeld het aantal maanden waarna een EU-burger in een ander land een werkeloosheidsuitkering kan aanvragen, of voor het sturen van kinderbijslag naar een ander EU-land, kunnen misschien op steun rekenen.

Maar Cameron heeft zichzelf in een positie gemanoeuvreerd waarin hij wel verder móet gaan. Hij beloofde toen hij in 2010 aantrad de netto-migratie (immigranten minus emigranten) onder de honderdduizend per jaar te krijgen. Er kwamen strengere regels: immigranten van buiten de EU moeten een baangarantie en een sponsor hebben. Dubieuze opleidingen werden gesloten om het aantal nepstudenten te verminderen. Maar uit de meest recente cijfers blijkt dat de netto-migratie in 2013 is gestegen met 38 procent tot 243.000. En dat is vrijwel geheel te wijten aan Europese immigranten, verantwoordelijk voor tweederde van de groei.

Tijdens het partijcongres van de Conservatieven begin oktober noemde Cameron EU-migratie „een grotere kwestie” dan immigratie van buiten de EU. „Dat moet veranderen, en dat zal de kern zijn van mijn onderhandelingsstrategie met Europa. Ik weet dat u wilt dat dit wordt opgelost, dus ik zal naar Brussel gaan en daar niet genoegen nemen met ‘nee’. Als het gaat om vrij verkeer, zal ik krijgen wat de Britten nodig hebben.” Zulke heronderhandelingen moeten de opmars zijn voor een eventueel referendum over het Britse EU-lidmaatschap, dat in 2017 plaatsvindt als Cameron volgend jaar de verkiezingen wint.

Opnieuw onder druk van de dreiging van UKIP – die over twee weken grote kans maakt in het kiesdistrict Rochester een tweede Lagerhuiszetel te winnen – beloofde Cameron twee weken geleden dat hij in een toespraak zijn EU-onderhandelingsplan uiteen zal zetten.

Die toespraak wordt nu door sommigen omschreven als een ‘big bang’-aankondiging over EU-migratie. Een aantal Lagerhuisleden zegt dat de premier nadenkt over een puntensysteem, wat Australië heeft en waarvan UKIP-partijleider Nigel Farage voorstander is. Volgens The Times zal Cameron een „noodrem” voorstellen, beperking op migratie uit een aantal landen (lees: Oost-Europa, Italië en Spanje). Cameron wil zijn toespraak houden tussen eind november en Kerst. The Times schrijft ook dat de Britse premier, gezien de felle Duitse reactie, zal proberen binnen de EU-regels te blijven.