Toekomst ruimtetoerisme is na ongeluk onzeker

Het verongelukken van het ruimteschip SpaceShipTwo is een zware tegenslag voor de commerciële ruimtevaart.

SpaceShipTwo van commercieel luchtvaartbedrijf Virgin Galactic ontploft tijdens een testvlucht boven de Mojave-woestijn. Foto Reuters

De ruimte leek binnen handbereik, tien jaar geleden op 4 oktober 2004, toen het ruimtevliegtuig SpaceShipOne van het kleine, innovatieve Amerikaanse luchtvaartbedrijfje Scaled Composites herhaaldelijk de hoogtegrens van 100 kilometer overschreed – de officiële grens van de ruimte.

Niets leek onmogelijk voor de nieuwe lichting kleine, stoutmoedige, private ruimtevaartbedrijven, als sector aangeduid als New Space. Kort daarna kondigde Virgin-topman Richard Branson aan dat zijn nieuwe bedrijf Virgin Galactic de ontwikkeling van SpaceShipOne zou financieren, om in in 2007 toeristenvluchten naar de rand van de ruimte te beginnen.

Die droom lijkt nu verder weg dan ooit. De opvolger SpaceShipTwo, een grotere versie die zes ruimtetoeristen moest gaan vervoeren, brak vrijdag kort na de lancering in stukken uiteen. Een testpiloot stierf, een andere raakte zwaargewond.

De National Transportation Safety Board (NTSB), die het ongeluk onderzoekt, maakte zondagnacht op een persconferentie bekend dat de kantelbare staartvlakken te vroeg in de vlucht zijn uitgeklapt. Het is de bedoeling dat die pas op het hoogste punt van de vlucht uitklappen, waarna ze bijdragen aan het afremmen en stabiliseren op de terugvlucht, zoals de veertjes van een badmintonshuttle.

Uit videobeelden blijkt echter dat co-piloot Mike Alsbury dit systeem veel eerder activeerde. Seconden later viel het toestel uiteen. NTSB-voorzitter Christopher Hart waarschuwde dat dit nog niet de uiteindelijk oorzaak van het ongeluk hoeft te zijn.

De NTSB verzamelde brokstukken, verspreid over een 8 kilometer lang gebied in de Mojave-woestijn, en bekijkt de beelden van de zes camera’s die aan boord waren.

Critici wezen meteen na de crash beschuldigend naar de raketmotor, het belangrijkste onderdeel van het raketvliegtuig en de oorzaak van de vele vertragingen tot nog toe. De eigenzinnige ontwerper en Scaled Composites-eigenaar Burt Rutan had gekozen voor een nieuw type ‘hybride’ raketmotor.

Verbrande rubber

Conventionele raketmotoren, bijvoorbeeld die van de Space Shuttle, verbranden vloeibare zuurstof en brandstof. Zo’n raketmotor is goed te beheersen, maar de tot -183 graden Celsius gekoelde zuurstof maakt de lancering een complexe en dure aangelegenheid. Er zijn ook eenvoudiger raketmotoren met vaste brandstoffen, zoals de Europese Vega-raket.

SpaceShipOne’s hybride raketmotor verbrandde een vaste stof, rubber in dit geval, samen met een vloeibaar oxidatiemiddel, distikstofoxide, en biedt in theorie de voordelen van beide ontwerpen. Maar het rubber verbrandde te onregelmatig en schokkerig, en keer op keer werden de eerste commerciële vluchten uitgesteld.

In mei dit jaar besloot Virgin Galactic over te stappen op een polyamide in plaats van rubber. Veel ingenieurs , ook bij Virgin Galactic, waren verontrust over deze overstap. Een aantal werknemers, onder wie de belangrijkste veiligheidsexpert, nam ontslag.

Vanouds werkt overheidsorganisatie NASA met commerciële partijen als Lockheed Martin of Boeing. Vorige week ontplofte een commerciële vrachtraket die voor NASA het internationale ruimtestation ISS zou bevoorraden. Maar deze bedrijven voeren wel NASA’s ontwerpen uit. Dit in tegenstelling tot New Space-bedrijven die eigen toestellen bedenken en financieren en daarmee de markt op gaan.

Na het ongeluk is er slechts één New Space-bedrijf dat zijn beloftes waarmaakt – zij het met de nodige tegenslagen. SpaceX van internetmiljonair Elon Musk, dat de tamelijk conventionele, maar veel goedkopere raketten Falcon 1 en Falcon 9 ontwikkelde om uiteindelijk naar Mars de reizen.

In de toekomst zou daar XCOR bij kunnen komen. Het bedrijf werkt aan het ruimtevliegtuig Lynx, dat vanaf een landingsbaan zal opstijgen en landen, met hulp van een conventionele raketmotor op vloeibare zuurstof en kerosine. Die motoren, benadrukt XCOR-topman Greason in een verklaring naar aanleiding van het ongeluk, „zijn honderden keren getest. Lynx is een heel ander vliegtuig dan SpaceShipTwo”. In 2015 moet het operationeel zijn.