In krimpgebied Groningen is echt geen vrije markt in zorg

Als het aan de markt zou liggen, komt er geen ziekenhuis in Oost-Groningen en moeten patiënten te ver reizen, vindt William Moorlag.

De provincie Groningen verstrekt een lening van tien miljoen euro tegen marktconforme condities, ter financiering van een nieuw ziekenhuis in Oost-Groningen. In een hoofdredactioneel commentaar is dat besluit neergesabeld. Het werd gekenmerkt als ernstige inbreuk op de marktwerking. Gelijk het redden van clubs in het betaald voetbal is de redding van ziekenhuizen geen taak van de provincie, aldus het commentaar.

Onder welke steen leeft de hoofdredactie? Vooropgesteld: de provincie heeft geen enkele wettelijke taak en verantwoordelijkheid voor ziekenhuiszorg. Dat neemt niet weg dat de provincie wel een nadrukkelijk belang stelt in toegankelijkheid en goede spreiding van essentiële voorzieningen. Het feit dat ziekenhuiszorg onder de tucht van marktwerking is geplaatst, doet daaraan niet af.

Marktwerking impliceert dat ziekenhuizen kunnen sneuvelen. Als dat bijvoorbeeld in Delft gebeurt, kunnen we daar schouderophalend kennis van nemen. Binnen een straal van 20 kilometer zijn zeker tien andere ziekenhuizen. Hoe anders is dat in het dunbevolkte Oost-Groningen. Het failleren van de ziekenhuizen in Delfzijl en Winschoten betekent dat bewoners in dat gebied voortaan zijn aangewezen op de ziekenhuizen in de stad Groningen, gelegen op een afstand van 30 – 50 kilometer. Dat is niet alleen patiëntonvriendelijk, maar ook ronduit levensbedreigend.

De Ommelander Ziekenhuis Groep (OZG) moet de verouderde ziekenhuizen in Delfzijl en Winschoten gaan sluiten. In Scheemda, het hart van het verzorgingsgebied, komt een nieuw ziekenhuis. Het nieuw te bouwen ziekenhuis aldaar heeft zelfstandig geen bestaansrecht. Het kan niet voldoen aan de minimumnormen voor spoedeisende zorg en voor veel verrichtingen worden de minimumaantallen, die zorgverzekeraars eisen, niet gehaald. Omdat de markt dat probleem niet oplost, zijn partijen gaan polderen.

De Ommelander Ziekenhuis Groep wordt daarom een volledige dochter van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Patiëntenstromen worden naar het nieuwe ziekenhuis geleid en het uitwisselen van specialisten van UMCG en OZG borgt de kwaliteit.

De financiering van het nieuwe ziekenhuis vergt hoofdbrekens. Banken zijn zeer terughoudend. Zij stellen primair belang in balansverkorting en zijn extreem risicomijdend. Bankiers binden tegenwoordig hun schaatsen niet onder, voordat zij arrensleden bespannen met zes paarden op het ijs zien. Een duidelijke marktimperfectie, waar het gehele bedrijfsleven momenteel onder te lijden heeft.

UMCG versterkt daarom het eigen vermogen van de OZG, de provincie en UMCG verstrekken achtergestelde leningen en zorgverzekeraars hebben langjarige zorgafname gecontracteerd. Daardoor kunnen banken alsnog het resterende, overgrote deel van de investering gaan financieren.

Het Martini Ziekenhuis in de stad Groningen klaagt over concurrentievervalsing, staatssteun en marktverstoring. Het Martini Ziekenhuis heeft echter makkelijk praten. Bij de samenvoeging van het Diakonessenhuis en het RKZ tot het nieuwe Martini Ziekenhuis kon de vrijkomende bebouwing in Groningen-Zuid voor goudgeld en met een stevige boekwinst worden verkocht als woningbouwlocatie. Hoe anders is het bij de OZG. In een krimpregio is de kans op herbestemming van de verouderde panden gering en de boekwaarde moet ineens worden afgeschreven. Sloop is vaak de enige optie. Inzet van een deel van de rente op de lening van de provincie stelt de gemeenten in staat deze gebouwen te slopen, de terreinen te egaliseren en met gras in te zaaien. Zo werkt gebiedsherstructurering in krimpregio’s waar wij niet spreken over verdienmodellen, maar over verliesreductie.

Als de NZa en de Autoriteit Consument en Markt deze constructie torpederen, dan verworden zij tot Kees van Kooten en Wim de Bie, die eens gekleed in witte doktersjassen, staande naast een leeg brancard, tevreden constateerden: „de operatie is geslaagd, we hebben alles weggehaald!”. Ik hoop en verwacht dat het verantwoorde partnerschap van provincie, OZG, UMCG en zorgverzekeraars de botsproef bij de NZa en ACM overleeft.

Ik ben er trots op dat de provincie bijdraagt in het in stand houden van goede ziekenhuiszorg in het krimpgebied Oost-Groningen. Bovendien voorkomen we verloedering en verpaupering van de oude panden in Winschoten en Delfzijl. De hoofdredactie van de NRC heeft een veel te naïef geloof in de werking van de onzichtbare hand van Adam Smith in de dunbevolkte krimpregio Oost-Groningen. En wie het verschil niet kan zien tussen een betaald voetbalclub en een essentiële voorziening als een ziekenhuis, kan binnenkort terecht bij de oogartsen van het nieuwe ziekenhuis in Scheemda.