Houdbaarheidsdatum van Barroso was al lang verstreken

Op de in Europese kringen veel gelezen satirische website Berlaymonster verscheen twee weken geleden een bingokaart met de meest gebruikte woorden van José Manuel Barroso, de voorzitter van de Europese Commissie die dit weekend afscheid nam. En inderdaad, wie Barroso zegt, zegt ‘ik zal openhartig zijn’, zegt ‘groei en banen’, zegt ‘vertrouwen winnen van de burgers’.

Als een politicus zo voorspelbaar wordt, is zijn houdbaarheidsdatum verstreken. Dat geldt zeker voor de Portugese christen-democraat Barroso, die tien jaar lang aan het hoofd van de Europese Commissie stond. Het is de hoogste tijd dat het hoofd van het dagelijks bestuur van de Europese Unie een nieuw gezicht krijgt.

Hoe groot is het contrast met 2004. Barroso was de verrassende outsider die na een langdurig beraad van de regeringsleiders van de Europese Unie, toen 25 landen, als voorzitter van de Europese Commissie uit de hoge hoed werd getoverd. Zoals bij zoveel benoemingen op dit niveau was de grootste verdienste van de Portugese premier dat hij zo weinig omstreden was. Iets dat niet gold voor andere kandidaten, zoals de Belg Guy Verhofstadt.

Bij zijn eerste kennismaking met het Europees Parlement rekende Barroso snel af met zijn kleurloze imago. Het Europese bestuur zou politieker worden en minder technocratisch, want de burgers om wie het te doen was, moesten het allemaal wel begrijpen.

Inmiddels zijn tien jaar verstreken en komt exact dezelfde boodschap, alleen nu met nog meer urgentie, van Barroso’s opvolger, de Luxemburger Jean-Claude Juncker. Barroso is dus niet geslaagd in zijn missie. Dat kan hem worden verweten, maar de schuld moet ook worden gezocht bij degenen die hem de ruimte niet hebben gegeven: de regeringsleiders.

In de ingewikkelde structuur van de Europese Unie is de Commissie bij uitstek de vertolker van het gezamenlijk Europees belang. Als voorzitter had Barroso meer ruimte voor de Europese Commissie kunnen en moeten opeisen. Te veel heeft hij zich laten gebruiken als loopjongen van de regeringsleiders, en daardoor de Commissie laten marginaliseren.

Natuurlijk, Europa kreeg in 2008 te maken met een ongekende economische crisis. Tegelijk was er onder de bevolkingen in de diverse lidstaten sprake van groeiend wantrouwen tegenover de Unie. Ze kunnen worden genoemd als verzachtende omstandigheden. Maar met nog meer recht kan worden gezegd dat juist ten tijde van crises leiderschap zich moet laten gelden. Dat heeft Barroso nagelaten. Hij raakte verstrikt in zijn eigen pragmatisme.

Tien jaar geleden leek Barroso bij zijn komst een verademing na het ongeïnspireerde voorzitterschap van de Italiaan Prodi. De euforie was van korte duur. Hopelijk is dit een les voor de nieuwe voorzitter Jean-Claude Juncker. Als Europees veteraan weet hij in elk geval als de beste waar het fout kan gaan.