Dit zijn de playboys van Teheran

Westerlingen zien Iran als een islamitisch land. Maar oude revolutionaire idealen als soberheid worden er razendsnel ingehaald door de geldhonger van de ultrarijken. Waar geef je je geld aan uit in een land waar clubs en alcohol verboden zijn?

Stap bij een willekeurige autohandelaar in Teheran binnen en de kans is groot dat er een glimmende Maserati in de showroom staat, of een BMW 7-Series. Geen gewone natuurlijk, nee, een met twaalf cilinders. De auto’s kosten 140 procent meer dan de kale verkoopprijs in Europa, vanwege een torenhoge belasting, ingesteld om de Iraanse automarkt te beschermen.

Desondanks kocht Reza Mohammadi (32) onlangs een nieuwe Porsche Carrera. Hoe de Iraanse playboy precies zijn geld verdient weet alleen hij zelf, maar zijn wagenpark bestaat al uit zeven buitenlandse auto’s, de een nog luxer dan de andere. „Ik hou van auto’s en werk hard”, zegt hij.

In het Westen lijkt de beeldvorming over Iran soms gestopt ergens tussen de Islamitische revolutie van 1979 en de uitspraken van de vorige conservatieve president Ahmadinejad. Iran als een soort islamitische versie van een verlopen communistisch land.

Dus toen een paar weken geleden een Instagram-account genaamd ‘Rich Kids of Tehran’ in een week tijd meer dan de 100.000 volgers trok met foto’s van mooie vrouwen, huizen en auto’s in de Iraanse hoofdstad was de verbazing daar enorm.

Voor mensen als Reza, is het echter de gewoonste zaak van de wereld. Een kleine groep heeft de afgelopen jaren veel geld weten te vergaren, meestal door vriendjespolitiek en corruptie. Hierdoor is de inkomensongelijkheid in Iran – het land dat in 1979 een deels anti-Amerikaanse revolutie kende om de onderdrukten een beter leven te geven – nu groter dan in de Verenigde Staten.

Olie en sancties

De onstilbare geldhonger van de Iraanse rijken werd eerst gevoed door recordwinsten in de olie-industrie en later door de westerse sancties. Degenen met veel contant geld konden handig inspelen op schommelende valutakoersen, onroerendgoed- en goudprijzen om nóg rijker te worden.

Waar geef je je geld aan uit in een land waar clubs en alcohol verboden zijn? Je bouwt gewoon je eigen club, verscholen achter de hoge muren van een villa met gesmokkelde drank.

„Hier kunnen we ons tenminste ontspannen”, zeggen de zonen van een puissant rijke meubelhandelaar over hun discoappartement, speciaal voor feestjes. Aan het plafond hangen ronde designschommelstoelen. Midden in wat ooit de woonkamer was, staat een bar met alle soorten drank. Er is alleen geen bier van de tap, technisch te lastig om naar Teheran te smokkelen.

Men moet niet denken dat het leven van de Iraanse rijken makkelijk is. Absoluut niet, zegt Taher, wiens vader naar zijn zeggen „op eerlijke wijze rijk is geworden en 35.000 mensen in dienst heeft”. Als de 23-jarige jongen met zijn gloednieuwe Maserati in de eeuwige files van de hoofdstad staat, kijken alle jongens hem vuil aan. Want de meisjes willen allemaal bij hem instappen.

De concentratie van geld in de handen van een kleine groep mensen verandert de op status beluste Iraanse maatschappij onherkenbaar, zeggen deskundigen. „Ultrarijken zijn de norm geworden. Bijna iedereen probeert hun financiële aspiraties te evenaren, maar dat lukt natuurlijk bijna niemand”, zegt TK Ohadi, een bekende seksuoloog.

In Iran, waar alleen geld zekerheid brengt, kijken veel vrouwen enkel nog naar de rijkdom van een man. En mannen kijken alleen nog naar uiterlijk, legt Ohadi uit. In praktijk leidt de financiële druk tot veel frustratie, die zich uit in vernietigende statistieken: meer dan 60 procent van de huwelijken strandt in scheiding. De meeste jongeren willen helemaal niet meer trouwen.

„Mannen verliezen hun zelfvertrouwen omdat ze geen luxe auto kunnen kopen, vrouwen denken dat mannen hen bij de eerste beste gelegenheid inruilen”, zegt Ohadi.

De extravagante levensstijl van de rijken is extra fnuikend omdat Iran geen India of Pakistan is waar een arme massa apart leeft van een kleine groep rijken. Iran is een middenklassemaatschappij, waar tot voor kort iemand redelijk goed kon leven met een baan voor de overheid, of als zelfstandig ondernemer. Huizen waren betaalbaar, een eenvoudige auto was betaalbaar en niemand ging op vakantie naar het buitenland.

„Dat was toen”, zegt Ahmad Hellat, een positiviteitgoeroe à la Emile Ratelband. „Nu wil iedereen meer, meer, en meer.” Zijn ‘tjakka!’ is van financiële aard. „Moge een waterval van goud over je hoofd spoelen”, wenst hij zijn volgelingen toe. „Er is niks mis met rijk zijn”, zegt hij tijdens zijn seminars, waar honderden mensen op af komen. „Rijkdom is een levensdoel.”

Ironisch genoeg zeggen velen dat het juist het verlies van de idealen van de Islamitische Republiek is geweest dat de rijke bovenlaag zo heeft laten groeien. Hierdoor zijn rijken nu een voorbeeld geworden met hun voorliefde voor materialisme, waartegen de revolutionaire waarden van soberheid en zelfopoffering het afleggen.

Al jarenlang corrupt

„Niemand heeft de corruptie een halt weten toe te stoppen, jaar in jaar uit”, zegt Saeed Laylaz, een econoom. Nu is het overal en proberen veel mensen eerst hun zakken te vullen, omdat diegenen boven hen dat nu eenmaal ook doen. „Het wordt heel moeilijk dat terug te draaien”, voorspelt hij.

Eens in de zoveel tijd wordt er een belangrijke zakenman wegens corruptie opgepakt. Dit jaar werd Mahfarid Amirkhosravi geëxecuteerd, een man die uit het niets dankzij zijn banden met hoge overheidsfunctionarissen puissant rijk was geworden. Maar in praktijk wordt vooral geprobeerd om de rijkdom te verbergen.

Na tien dagen, waarin de Insta-gram-pagina van de Rich Kids of Tehran niet alleen in Iran, maar ook in westerse media uitgebreid werd besproken, werden opeens alle foto’s gewist.

Naar alle waarschijnlijkheid heeft de Iraanse geheime dienst ingegrepen, zeggen bronnen. De pagina is nu weer in de lucht maar met veel minder specifieke foto’s. „Om het nieuwe huis dat ik laat bouwen, komen heel hoge muren”, zegt auto’s verzamelende playboy Reza Mohammadi. „Je moet in Iran niet te zeer met je rijkdom te koop lopen.”