Geld verdienen met ruimtevluchten? Dat is nu nog moeilijker

Foto ANP

De ruimte leek binnen handbereik, tien jaar geleden op 4 oktober 2004, toen het ruimtevliegtuig SpaceShipOne van het kleine, innovatieve Amerikaanse luchtvaartbedrijfje Scaled Composites herhaaldelijk de hoogtegrens van 100 kilometer overschreed – de officiële grens van de ruimte.

Niets leek onmogelijk voor de nieuwe lichting kleine, stoutmoedige, private ruimtevaartbedrijven, als sector aangeduid als New Space. Kort daarna kondigde Virgin-topman Richard Branson aan dat zijn nieuwe bedrijf Virgin Galactic de ontwikkeling van SpaceShipOne zou financieren, om in in 2007 toeristenvluchten naar de rand van de ruimte te beginnen.

Die droom lijkt nu verder weg dan ooit. De opvolger SpaceShipTwo, een grotere versie die zes ruimtetoeristen moest gaan vervoeren, brak vrijdag kort na de lancering vanonder het draagvliegtuig WhiteKnightTwo in stukken uiteen. Een testpiloot stierf, een andere raakte zwaargewond.

Kantelbare staartvlakken

De National Transportation Safety Board (NTSB), die het ongeluk onderzoekt, maakte zondagnacht op een persconferentie bekend dat de kantelbare staartvlakken te vroeg in de vlucht zijn uitgeklapt. Het is de bedoeling dat die pas op het hoogste punt van de vlucht uitklappen, waarna ze bijdragen aan het afremmen en stabiliseren op de terugvlucht, zoals de veertjes van een badmintonshuttle.

Uit videobeelden blijkt echter dat co-piloot Mike Alsbury dit systeem veel eerder activeerde. Seconden later viel het toestel uiteen. NTSB-voorzitter Christopher Hart waarschuwde dat dit nog niet de uiteindelijk oorzaak van het ongeluk hoeft te zijn. “We zijn nog ver van het vaststellen van de oorzaak.”

https://www.youtube.com/watch?v=BL54-JVn8zg

De NTSB verzamelde brokstukken, verspreid over een 8 kilometer lang gebied in de Californische Mojave-woestijn, en bekijkt de beelden van de zes camera’s die aan boord waren. De organisatie verwacht binnen een jaar te rapporteren.
Critici wezen meteen na de crash beschuldigend naar de raketmotor, het belangrijkste onderdeel van het raketvliegtuig en de oorzaak van de vele vertragingen tot nog toe. De eigenzinnige ontwerper en Scaled Composites-eigenaar Burt Rutan had gekozen voor een nieuw type ‘hybride’ raketmotor.

Verbrande rubber

Conventionele raketmotoren, bijvoorbeeld die van de Space Shuttle, verbranden vloeibare zuurstof en brandstof. Zo’n raketmotor is goed te beheersen, maar de tot -183 graden Celsius gekoelde zuurstof maakt de lancering een complexe en dure aangelegenheid. Er zijn ook eenvoudiger raketmotoren met vaste brandstoffen, zoals de Europese Vega-raket.

SpaceShipOne’s hybride raketmotor verbrandde een vaste stof, rubber in dit geval, samen met een vloeibaar oxidatiemiddel, distikstofoxide, en biedt in theorie de voordelen van beide ontwerpen. Maar het rubber verbrandde te onregelmatig en schokkerig, en keer op keer werden de eerste commerciële vluchten uitgesteld. In 2007 kwamen drie Virgin Galactic-technici om toen op de grond een distikstofoxidetank explodeerde bij een test.

In mei dit jaar besloot Virgin Galactic over te stappen op een andere brandstof: een polyamide in plaats van rubber. Veel ingenieurs , ook bij Virgin Galactic, waren verontrust over deze overstap. Een aantal werknemers, onder wie de belangrijkste veiligheidsexpert, nam ontslag.

Twitter avatar richardbranson Richard Branson Now is not the time for irresponsible speculation. Now is the time to focus on all affected by this tragic accident http://t.co/1313b4zZTa

Duur en gevaarlijk

Het ongeluk raakt Virgin Galactic in het hart, maar ook de bredere New Space-sector. Vanouds werkt overheidsorganisatie NASA met commerciële partijen als Lockheed Martin of Boeing. Vorige week ontplofte een commerciële vrachtraket die voor NASA het internationale ruimtestation ISS zou bevoorraden. Maar deze bedrijven voeren wel NASA’s ontwerpen uit. Dit in tegenstelling tot New Space-bedrijven die eigen toestellen bedenken en financieren en daarmee de markt op gaan.

Na het ongeluk is er slechts eigenlijk nog maar één New Space-bedrijf dat zijn beloftes waarmaakt – zij het ook met de nodige tegenslagen. SpaceXvan internetmiljonair Elon Musk, dat de tamelijk conventionele, maar veel goedkopere raketten Falcon 1 en Falcon 9 ontwikkelde om uiteindelijk naar Mars de reizen.

In de toekomst zou daar XCOR bij kunnen komen, dat onlangs het Nederlandse SXC overnam. Het Amerikaanse bedrijf werkt aan het ruimtevliegtuig Lynx, dat vanaf een landingsbaan zal opstijgen en landen, met hulp van een conventionele raketmotor op vloeibare zuurstof en kerosine. Die motoren, benadrukt XCOR-topman Jeff Greason in een verklaring naar aanleiding van het ongeluk, “zijn honderden keren getest”. Lynx is een heel ander vliegtuig dan SpaceShipTwo”. In 2015 moet het operationeel zijn. XCOR hoopt begin 2015 de eerste testvlucht uit te voeren, en eind 2015 de eerste ruimtepassagiers te vervoeren.

Eerdere ongelukken

In ruim vijftig jaar bemande ruimtevaart zijn er 21 doden te betreuren in tests en vluchten met ruimtevaartuigen.
27 januari 1967
Drie NASA-astronauten komen om bij een brand in de capsule van de Apollo 1-raket bij een test op het lanceerplatform.
24 april 1967
De Russische Kosmonaut Vladimir Komarov komt om als zijn Sojoez 1-capsule neerstort door een falende remparachute.
29 juni 1971
Drie kosmonauten stikken als de zuurstof in hun terugkeercapsule Sojoez 11 weglekt.
28 januari 1986
Zeven Amerikaanse astronauten komen om als het ruimteveer Challenger 73 seconden na de lancering explodeert.
1 februari 2003
Zes Amerikaanse en een Israëlische astronauten komen om als het ruimteveer Columbia verbrandt tijdens de terugkeer naar de aarde.