Vaarwel Lenin, hallo kapitaal

Van staatsgeleide economieën naar volwaardige leden van de EU. De Oost-Europese landen hebben het zo slecht nog niet gedaan.

In de Duitse filmkomedie Goodbye Lenin uit 2003 proberen de kinderen van een overtuigde socialiste die vlak vóór de Wende in coma raakte, de schijn op te houden als hun moeder na de val van de muur ontwaakt. De schok zal haar fataal zijn, zo vrezen zij. En dus doen ze alsof de DDR nog bestaat.

De ironie is dat juist in Oost-Duitsland de schok die een kwart eeuw geleden een eind maakte aan het Oost-Europese communisme de kleinste blijkt te zijn geweest in de hele regio. Oost-Duitsers kregen voor elke vrijwel waardeloos geworden Ostmark een keiharde Deutschmark in bezit. Politiek en maatschappelijk was dat destijds wellicht onontkoombaar, maar het haalde in één klap de concurrentiekracht van Oost-Duitsland onderuit – ook de lonen werden immers relatief hoog. De vele honderden miljarden euro’s aan subsidies die van west naar oost vloeiden, hebben sindsdien de ontvolking van het gebied niet kunnen stoppen. De werkloosheid was er in de afgelopen jaren het dubbele van het voormalige West-Duitsland.

De rest van de landen die voorheen deel uitmaakten van de Comecon, de economisch geïntegreerde gordel van landen rond de Sovjet-Unie, moest het grotendeels op eigen kracht doen.

Vaarwel Lenin, hallo kapitaal.

Polen, Hongarije, Roemenië, Bulgarije en het in Tsjechië en Slowakije gesplitste Tsjechoslowakije zijn nu lid van de Europese Unie. Alle gingen zij er aanvankelijk hard op achteruit, met oplopende werkloosheid en grootscheeps welvaartsverlies. Maar tegen het einde van de jaren negentig wierpen de ingrepen die van een grotendeels staatsgeleide economie een markteconomie moesten maken hun vruchten af.

Polen, het land waar zeer hard werd ingegrepen na de Wende, doet het in veel opzichten nu het best. De schoktherapie, naar een ontwerp van de Amerikaanse econoom Jeffrey Sachs, maakte een einde aan staatssubsidies, bracht een grootscheepse liberalisering op gang en een golf van privatiseringen. De Polen kunnen terugkijken op de hoogste groei van het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking. De schok was groot, maar het herstel des te beter.