Minimaagjes voor onderzoek naar zweren en kanker

Foto Kyle McCracken

Gekweekte miniorganen, zogeheten ‘organoïden’, worden een steeds belangrijker hulpmiddel bij het onderzoek naar ziekten en de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. In het kinderziekenhuis van Cincinnati is het gelukt om organoïden van de maag te maken. Dat lukte door stamcellen in een kweekvloeistof een aantal stappen te laten doorlopen die bij de normale ontwikkeling van de maag ook plaatsvinden. Het resultaat is een typisch golvend stukje maagwand, maar dan zonder bloedvaten of zenuwen. Het geheel functioneert nog ook. De rode kleur verraadt de vorming van maagslijm (Nature,30 oktober).

Het lab van KNAW-president Hans Clevers in het Utrechtse Hubrecht Instituut ontwikkelde in 2009 als eerste een lab-orgaantje. De Utrechters maakten organoïden van de darm, uitgaande van darmstamcellen. Intussen zijn er organoïden van de lever, de alvleesklier, de schildklier, de hersenen en de prostaat. Ongetwijfeld volgen er nog meer. Aanvankelijk werkten Clevers en zijn medewerkers met muizen, maar al snel met menselijke stamcellen.

Omdat organoïden worden gekweekt uit stamcellen, krijgen ze alle eigenschappen daarvan mee. Als die stamcellen van een patiënt komen of uit een tumor zijn geïsoleerd, vertonen de organoïden de afwijkingen die met de ziekte samenhangen. Dat maakt ze uitermate geschikt voor onderzoek. Ze benaderen de structuur van een orgaan zo nauwkeurig, dat het verloop van een ziekte of het effect van een experimenteel medicijn te volgen zijn. De onderzoekers in Cincinnati willen de minimaagjes gebruiken om meer te leren over het ontstaan van maagzweren en maagkanker. Ze stelden al vast dat Helicobacter-infecties, waarmee een maagzweer begint, veel sneller verlopen dan werd aangenomen.