Met 300 km/uur van LA naar San Francisco

Ingenieursbureau Arcadis werkt mee aan de aanleg van een snelle treinverbinding in Californië

Je kan best de trein nemen van Los Angeles naar San Francisco. Wie twaalf uur de tijd heeft, een paar keer overstapt en geen comfort of wifi verwacht, kan de zeshonderd kilometer over de rails afleggen. Het uitzicht is schitterend.

Voor de overige 99 procent van de reizigers is er het vliegtuig (ruim een uur) of de auto (vijf uur via de saaie Interstate 5). Maar juist voor de drukke route tussen het noorden en zuiden van Californië zou een snelle trein ideaal zijn, vindt de California High-Speed Rail Authority (HSRA): in ruim tweeënhalf uur van Hollywood naar Silicon Valley. „Driehonderd kilometer per uur, rustig e-mailend in een luie stoel”, droomt HSR-woordvoerder Orville Thomas hardop.

Het plan om een hogesnelheidslijn aan te leggen in de dichtstbevolkte staat van de VS bestaat al jaren. Het is ook al even lang omstreden. Los van de noordoostelijke corridor tussen Boston en Washington – en los van het goederenvervoer – kent Amerika geen echte treincultuur.

Toch komt er in Californië een net van hogesnelheidstreinen. De eerste rails worden later dit jaar of begin 2015 aangelegd. In 2029 moet er een nieuw netwerk liggen voor flitstreinen die de bergen, woestijnen en landbouwstreken doorkruisen.

Californië telt 38 miljoen inwoners, die veel reizen. De staat heeft een economie die zich kan meten met de grootste ter wereld. De grootste sectoren – technologie in Silicon Valley, entertainment in Los Angeles en landbouw in de Central Valley – hebben allemaal belang bij verbetering van de matige infrastructuur. En het uitgestrekte land moet af van de autocultuur, vinden voorstanders van de plannen.

Als het in Californië lukt om het openbaar vervoer te verbeteren, kunnen andere staten dat wellicht ook. „Californië neemt wel vaker het voortouw”, zegt Thomas. Hij wijst op Google, Facebook en Tesla, de succesvolle fabrikant van elektrische auto’s: allemaal 21ste-eeuwse, Californische pioniers.

Project van 54 miljard euro

De eerste fase van het miljardenproject (geraamde kosten 54 miljard euro) begint nabij de stad Fresno. Het Nederlandse ingenieursbureau Arcadis vervult daarbij een hoofdrol. Arcadis leidt de aanleg van het traject tussen Fresno en Bakersfield, door het hart van de staat – een project van tussen de 1,2 en 1,6 miljard euro. Arcadis, dat ruim 5.000 werknemers in de VS heeft, bouwt de spoorlijn niet zelf, maar stuurt wel de lokale bouwbedrijven aan die het daarvoor heeft ingehuurd: een opdracht van ruim 56 miljoen euro.

Het is pionierswerk – voor de overheidsdienst die het mammoetproject leidt en voor de betrokken ondernemingen. Dat is ook waarom Arcadis zich gretig meldde, zegt Craig Halvorson, directeur van het onderdeel van Arcadis in de VS dat zich bezighoudt met grootschalige bouwprojecten. „Dit is een geweldig begin.” De keuze voor het Nederlandse bureau komt volgens Halvorson niet uit de lucht vallen. Arcadis heeft ervaring opgedaan met de aanleg van spoorlijnen in China, Duitsland, Frankrijk, België en Turkije en het bedrijf heeft in Los Angeles en elders in Californië veel ervaring opgedaan met transportprojecten.

Arcadis werkt bijvoorbeeld mee aan de aanleg van een nieuwe metrotunnel onder het centrum van Los Angeles – ook een miljardenproject – en aan bouwprojecten in Long Beach, ten zuiden van de stad. Ook de ervaring bij de wederopbouw van New Orleans na orkaan Katrina hielp om de HSRA te overtuigen.

Referendum

Van de noodzaak om een hogesnelheidslijn aan te leggen in Californië was niet iedereen op voorhand overtuigd. Infrastructuur is in de VS een zaak van de staten – er is niet echt een landelijk railnetwerk – en om miljarden aan belastinggeld aan zo’n megaproject te kunnen besteden, was een referendum nodig.

Verschillende gouverneurs maakten zich sterk voor de flitstrein, onder wie de Republikein Arnold Schwarzenegger en de huidige gouverneur Jerry Brown, een Democraat. Toen 53 procent van de Californische bevolking bij het referendum in 2008 eveneens instemde, kon de High-Speed Rail Authority eindelijk aan de slag.

Halvorson en zijn collega’s op het Amerikaanse hoofdkantoor van Arcadis in Denver (Colorado) hoefden niet overtuigd te worden. De gebrekkige snelwegen van Californië kunnen het verkeer niet aan, vliegen is een bezoeking door de reistijd van en naar luchthavens en de lange wachttijden op het vliegveld zelf. „Er zijn niet veel goede opties om tussen LA en San Francisco te reizen”, zegt Halvorson. „Deze snelle trein is echt noodzakelijk.”

Millenials

De HSRA hoopt op brede steun voor het nieuwe treinnetwerk. Vooral millennials, de generatie van 18- tot 30-jarigen, zou enthousiast zijn over de trein. „We moeten accepteren dat de staat verstopt raakt en dat we er iets aan kunnen doen”, zegt Orville Thomas. President Obama zegt al jaren hetzelfde. Hij benadrukt bovendien de werkgelegenheid die aanleg van de treinverbinding oplevert en de economische activiteiten die een goede spoorinfrastructuur aantrekt.

Over een peiling van vorig jaar hebben ze het liever niet bij de HSRA. Daaruit bleek dat inmiddels nog maar 43 procent van de Californische bevolking achter het project staat; een meerderheid vindt het nu een verspilling van geld en tijd. Wel ziet 61 procent in dat de drukte op snelwegen en luchthavens zal afnemen. En bijna tweederde zegt te verwachten dat er banen mee worden geschapen.

Dat laatste is een belangrijk argument van de treinlobby. Alleen is het nog niet zover. De aanleg verloopt traag en het enige waar de media steeds op hameren, zijn de kosten: 54 miljard euro. Een enorm bedrag, dat in tijden van economisch geploeter riekt naar verspilling. Je zou er tal van scholen, ziekenhuizen, vliegvelden en nieuwe snelwegen mee kunnen bouwen, zoals critici opmerken.

Er zijn ook concrete pogingen om het hele plan stop te zetten. De groep die in juni een rechtszaak heeft aangespannen, betoogt dat de luchtvervuiling het komende decennium zal tóénemen en niet afnemen zoals de staat betoogt. In een andere zaak willen tegenstanders dat de nieuwe spoorlijn niet over hun vruchtbare grond wordt aangelegd. Maar Dan Richard, de topman van de HSRA, heeft duidelijk gemaakt dat veel meer landbouwgrond moet worden geofferd aan nieuwe wegen als er géén treinraject komt.

De HSRA zegt niet bang te zijn dat rechtszaken de komst van de hogesnelheidslijn zullen dwarsbomen. Terecht, vindt The Atlantic. De website van dit tijdschrift meet ieder detail over de voortgang van dit project breed uit, in een langlopende serie artikelen. Het is immers „het meest ambitieuze en belangrijkste infrastructurele project waar dan ook in het land”.

Traagheid

Dat Amerika wat betreft openbaar vervoer ver achterloopt, heeft ook zo z’n voordelen. „Onze traagheid betekent dat we goed naar de praktijkervaringen in de rest van de wereld kunnen kijken”, zegt Thomas: Californië kan de Europese en Aziatische successen kopiëren.

Door het gefragmenteerde bestuur van de Amerikaanse staten en steden bestaat het risico dat er straks een lappendeken van transportsystemen ontstaat. Zal de lokale BART-trein in San Francisco goed aansluiten of de flitstreinen? En de nieuwe metrolijn die momenteel in Los Angeles wordt aangelegd? En de bestaande treinen van spoorwegmaatschappij Amtrak? Volgens Thomas is hier wel degelijk aan gedacht. „We werken samen en discussiëren.”

Er zijn veel onbeantwoorde vragen, geeft hij toe, „want dit is nog nooit eerder geprobeerd.” Maar hij benadrukt wat Obama tot nu toe nog niet hardop heeft gezegd in het land van toch vooral autoliefhebbers: „We willen het hele land in de trein zien te krijgen.”