Larry Summers waarschuwt EU voor ‘Japanse toestanden’

Europa moet niet bezuinigen, maar geld uitgeven, zei topeconoom Larry Summers gisteren in Amsterdam.

Foto Reuters

„De financiële crisis is veroorzaakt door te veel vertrouwen, te veel geld uitlenen en te veel uitgeven, maar de ironie wil dat de crisis alleen kan worden opgelost door nog meer vertrouwen, nog meer geld uitlenen en nog meer uitgeven.” Aldus sprak Larry Summers, de Amerikaanse oud-minister van Financiën, vrijdag tijdens de jaarlijkse Tinbergenlezing bij De Nederlandsche Bank.

De voormalig Harvard-president en economisch adviseur van president Obama staat bekend als begenadigd econoom. Summers werd vorig jaar genoemd als de nieuwe voorzitter van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, maar hij verloor die strijd van Janet Yellen. Hij staat bekend om zijn directe en soms botte manier van doen, een eigenschap die hij tot zijn genoegen herkende in Nederlanders, zei hij gisteren.

Summers’ bracht zijn boodschap dan ook onverbloemd. De Amerikaanse economie presteert „naar behoren”, maar niet geweldig, zei hij. Zeker niet gezien de enorme stimuleringsmaatregelen die de centrale bank sinds het uitbreken van de crisis getroffen heeft. De economie van de eurozone doet het zelfs „armzalig”, en blijft steeds ver achter bij de verwachtingen. Europa heeft nog niet door dat het zich „op de Japanse weg bevindt”.

Langdurige onderprestatie

Dat is een situatie van langdurige onderprestatie, rentes van rond de 0 procent en deflatie, die onontkoombaar lijkt. Japan probeert het tij te keren door grote hoeveelheden geld te scheppen, maar slaagt tot nu toe maar deels. Gisteren maakte de centrale bank bekend weer vele tientallen miljarden per jaar extra in de economie te pompen. Ook in de eurozone komt de inflatie steeds dichter bij de nul.

Er is sprake van ‘seculiere stagnatie’, aldus Summers: „ziekelijk herstel dat nog in de zuigelingentijd sterft”, citeerde hij Alvin Hansen, de keynesiaanse econoom die het mechanisme in 1938 beschreef. Volgens Hansen is de enige uitweg dat overheden veel geld gaan uitgeven, om zo de investeringen en bestedingen te stimuleren. Summers hield hier gisteren een warm pleidooi voor.

„Natuurlijk voelt het contra-intuïtief”, zei hij, om in zware tijden juist meer geld uit te geven. „Als ik aan een Amerikaans publiek vraag wie er trots is op Kennedy Airport steekt niemand zijn hand op. Ik zeg dan: nu kun je het opknappen van geld dat je tegen negatieve rentes leent. Wanneer komt er weer zo’n kans voorbij?”

Maar in plaats van te investeren in infrastructuur kiezen overheden juist voor bezuinigen en investeringen vooruitschuiven. Beleid dat ze niet kunnen verantwoorden tegenover de jongere generaties, vindt Summers. Zij zullen dan een last moeten dragen die veel zwaarder is dan een rente van nul procent, voorspelt hij.

De drieprocentsnorm die de Europese Unie hanteert voor de begrotingen van de lidstaten is dan ook onzinnig. Frankrijk had juist op dit punt groot gelijk, toen het eerder deze maand een te ruim begrotingsvoorstel indiende in Brussel en werd teruggefloten. Structurele hervormingen, die de Europese Unie en Duitsland voorop van Frankrijk eisen, zijn niet de oplossing voor seculiere stagnatie.

„Het heeft er gewoon zo goed als niets mee te maken”, zegt Summers. „Bovendien is het al jaren geprobeerd in de eurozone.” Ook monetair beleid kan geen echte oplossing bieden, denkt de econoom. Het is maar de vraag of een groot verruimingsprogramma, zoals Amerika net heeft afgerond en Japan nu uitvoert, effectief is in de eurozone. „Ik heb er geen bezwaar tegen, maar de kennis die we nu hebben wijst erop dat meer overheidsinvesteringen beter zou zijn.”

Of dit in Brussel politiek haalbaar is, hangt af van wie het voorstelt, aldus Summers. „Als dit komt van een Italiaanse carrièreambtenaar, wordt het een stuk minder serieus genomen dan wanneer het geopperd wordt door iemand uit een land waar de begroting over het algemeen op orde is. Het is niet voor niets dat ik dit betoog voor een Nederlands publiek houd.”