Het ijzer in kathedralen werd tevoren gepland

Foto Wikipedia

Vanaf de dertiende eeuw werd al bij het ontwerp van een kathedraal rekening gehouden met de toepassingen van ijzeren elementen zoals trekstangen, muurankers en kettingen. De kathedralen zijn ‘monumenten van steen’, maar de laatste decennia daagt het inzicht dat er veel ijzer in werd toegepast. En die toepassingen waren meer dan een handigheidje van een aannemer.

Franse onderzoekers zijn er in geslaagd om trekstangen en kettingen uit twee belangrijke Franse kathedralen betrouwbaar te dateren met de C14-methode (Journal of Archaeological Science, 27 oktober).

Het gaat om de kathedraal van Bourges (gebouwd vanaf 1195) en de kathedraal van Beauvais (gebouwd vanaf 1225). De kathedraal van Bourges is de oudste waarin ijzeren elementen verwerkt zijn. Dankzij de nieuwe dateringen is nu zeker dat dat ijzer al vanaf het begin is toegepast en niet het gevolg is van restauraties uit later tijd. De ketting van 106 schakels is even oud als het begin van de bouw en dus al tijdens de bouw om het koor gespannen. Opvallend is dat de ketting niet langs alle zuilen op dezelfde manier is gespannen. Die onregelmatigheid doet de onderzoekers vermoeden: dit is een ingreep tijdens de bouw en niet van te voren gepland.

In de kathedraal van Beauvais zijn de ketting die over het koor is gespannen, en de trekstangen die de steunberen aan het koor vastzetten ook even oud als de bouw, maar veel ingenieuzer dan in Bourges. Dit is wél gepland, aldus de onderzoekers. Beauvais is een van de meest gewaagde middeleeuwse kathedralen, met het hoogste koor uit de middeleeuwen (48,5 meter). Waarschijnlijk durfden de ontwerpers het aan dankzij ervaring met ijzeren hulpmiddelen. De architect die tijdens de restauratie van Beauvais in de jaren vijftig een hele reeks van middeleeuwse trekstangen verwijderde als ‘onnodige en afschuwelijke’ negentiende-eeuwse toevoegingen had dus echt ongelijk.