Een vrouw moet je haar eigen eten laten betalen

Filosoof Eric Kaplan (1971) is schrijver van de Amerikaanse sitcom The Big Bang Theory. Onlangs schreef hij Bestaat de Kerstman?, een humoristisch boek over de grote vragen: is topmodel Bar Refaeli wel echt?

Kosmos

„Ik kom uit een familie waar niet over emoties werd gesproken. Mijn oudere broer heeft het syndroom van Down. Mijn ouders waren daar best verdrietig over maar wilden dat niet laten zien. Toch voelde ik die droefheid, het maakte me als kind nogal eenzaam. Ik ging al snel op zoek naar antwoorden op ‘grote levensvragen’. Toen ik filosofen ging lezen, voelde ik meteen een connectie. Descartes die zich afvraagt of hij wel bestaat. Nietzsche die betwijfelt of ook maar iets zinvol is. Net als ik loners die probeerden iets te bakken van de onverschilligheid van de kosmos.”

Filosoof

„Ik heb filosofie gestudeerd aan Harvard en werk nog steeds aan een proefschrift aan de universiteit van Berkeley. Toch trekt een academische carrière mij niet. Je moet tegenwoordig eerst acht aanbevelingen krijgen voordat je iets fundamenteels op je vakgebied kunt doen. Daar heb ik geen zin in. Bovendien wil ik graag iets te schrijven dat mensen daadwerkelijk lezen. Waarom zou ik vijf jaar werken aan een proefschrift over de verbanden tussen het denken van Boeddha en Merleau-Ponty als maar vier mensen dat zien? Die mensen kan ik beter vragen een keertje te komen lunchen.”

Schoonvader

Ik schrijf al jaren comedy, voorheen voor The Simpsons en David Letterman, de laatste jaren ben ik uitvoerend producent en schrijver bij The Big Bang Theory, een tv-serie over vier nerds in LA en hun, veel socialere, buurmeisje Penny. We zijn al in het achtste seizoen, maar het concept van de serie werkt nog steeds. Als je elkaar alleen op een intellectueel niveau benadert, gaat het mis. Sheldon, de grootste geek uit de serie, wil altijd discussies winnen, maar trapt daarbij mensen voortdurend op hun ziel. Zijn vooringenomenheid leidt tot misverstanden. Daar heb ik zelf ook last van. Toen ik mijn schoonvader net leerde kennen – hij komt oorspronkelijk uit Roemenië – gingen we met de familie een stukje door de stad wandelen. Ik pakte zijn hand en liep zo met hem door de straat. Na een tijdje siste mijn vriendin: ‘Wat doe je?’ Ik antwoordde: ‘Dat hoort toch bij jullie cultuur?’”

Kerstman

„Een tijdje geleden werd ik gebeld door de moeder van een vriendje van mijn zoon. Ze wilde niet dat de kinderen naar de dierentuin zouden gaan. Haar zoon geloofde nog in de Kerstman, mijn zoon niet. Ze was bang dat de kinderen, bij het zien van een rendier, hierover in discussie zouden gaan. Ik reageerde in eerste instantie nogal cynisch. Daarna dacht ik: hoe weten we eigenlijk dat de Kerstman niet bestaat? Ik ben tenslotte het Israëlische supermodel Bar Refaeli nooit tegengekomen, toch weet ik dat ze bestaat. En hoe zit het met onrecht in de samenleving? Dat is ook niet zichtbaar als ik nu de straat oploop. In mijn boek Bestaat de Kerstman? ben ik die kwesties gaan onderzoeken.”

Generatie

„Er is niks mis mee als kinderen van andere kinderen horen dat ze niet geloven in de Kerstman of Sinterklaas. Ga je je als ouder daar wel druk om maken, dan maak je ze, op een onderbewust niveau, defensief. Ik wil als ouder ook niet zelfverzekerder overkomen dan ik ben. Mijn taak als filosoof is om niet alleen over dingen na te denken maar ook iets door te geven, een soort erfenis, aan de generatie na mij. Iets waar ze ook wat aan hebben.

„Er is een onderscheid tussen de dingen waar ik in geloof en dingen die ik onderzoek. Daar wil ik eerlijk over zijn. Ik twijfel er niet aan dat slavernij slecht is en dat de wetenschap goed is, die opvattingen breng ik aan hen over. Maar is het goed of slecht om vlees te eten? Daar ben ik nog niet uit. Daar ga ik dus ook niet over liegen, ik uit mijn twijfel. En ik ben er ook eerlijk over dat ik totaal geen interesse heb in de rituelen rondom een Japanse theeceremonie.”

Star Trek

„Logica is een poging om ervoor te zorgen dat de dingen die we geloven niet in tegenspraak zijn met al het andere waarin we geloven. Toch levert dat ook problemen op. Er zijn nu eenmaal dingen waarvan we niet kunnen zeggen dat ze ‘waar’ of ‘onwaar’ zijn. Als je tegen een robot in Star Trek zegt: ‘deze zin is onwaar’, dan explodeert hij. Maar mensen exploderen niet, dat betekent dus dat wij op een of andere manier kunnen omgaan met tegenstellingen.

Mystiek

„Het mystieke denken gaat ervan uit dat de geest een kwetsbaar instrument is en dat het onmogelijk is om ook maar iets zinnigs over de wereld te vertellen. Alles wat je zegt kan zowel waar als onwaar zijn. Een mysticus kan probleemloos beweren: ‘Ik geloof dat democratie goed is. En ik geloof dat dictatuur goed is’. Vervolgens kunnen wij dan weer concluderen dat een mysticus in feite helemaal niets beweert.”

Comedy

„Goede comedy weet de sterke kant van de logica – het onderzoeken van stelligheden – te combineren met de sterke kant van de mystiek – het gegeven dat we blijkbaar goed met tegenstellingen kunnen omgaan. Vanuit een wetenschappelijk perspectief bestaat ‘mijn zelf’ niet. Op persoonlijk vlak ervaar ik wel degelijk ‘een zelf’. Kant geeft hierop een antwoord door te wijzen op het onderscheid tussen de fenomenale wereld (hoe de wereld aan ons verschijnt) en de noumenale wereld (de wereld van de ideeën). In comedy zou je hierover een grap maken door iemand te laten zeggen dat hij niet bestaat terwijl hij door een fietser wordt aangereden.”

Zwarte Piet

„Dat is iemand die bij jullie door de schoorsteen kruipt? Ik ben pas net in Amsterdam en ik heb jullie schoorstenen wel gezien. Daar kan je niet doorheen kruipen. Die Zwarte Piet van jullie lijkt me eerder een raciaal stereotype, bedacht door mensen die nog nooit een Afrikaan hadden ontmoet. Toen men zich daar later voor begon te generen, hebben ze zeker dat verhaaltje over die schoorsteen bedacht.”

Traditie

„Dat je iets niet moet veranderen omdat het nu eenmaal een traditie is, lijkt me een zwak argument. Vroeger bestonden er rare oude vrouwtjes die hard met een stok werden geslagen totdat ze toegaven dat ze seks hadden met de duivel. Daarna werd ze op de brandstapel gezet. Een slechte episode uit de geschiedenis van de mens.”

Verandering

„Sommige mensen worden extreem defensief als je ze aanvalt op iets waarvan ze zelf deel uitmaken. Neem seks. Je bent een man, je houdt van vrouwen en hebt geleerd dat je ze mee uit eten moet nemen voordat ze met je mee naar huis gaan. Je hebt ook geleerd dat je altijd voor zo’n etentje moet betalen. Dus de eerste keer dat zij dan ineens zegt dat ze háár helft wil betalen, ben je op je pik getrapt. ‘Good boy’ wordt ‘bad boy’. Het gaat er dan om niet meteen toe te geven aan dat gekrenkte ego. Je moet nagaan waarom die vrouw graag haar eigen maaltijd betaalt. Net zoals je je moet afvragen waarom iemand met een donkere huidskleur zich gekrenkt voelt door Zwarte Piet. Kijk naar de gevoelens die ten grondslag liggen aan de handelingen van de ander. Alleen dan kan je elkaars cultuur beter doorgronden en dingen veranderen.”