De Muur was goed voor de kunsten: tips van onze redactie

De openstelling van de grens Oost-en West-Duitsland in november 1989. Volgend weekend is het precies 25 jaar geleden dat de Muur ten val kwam. Foto ANP / Paul Stolk

Volgende week zondag 9 november is het precies 25 jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel. Je hoeft maar een willekeurig lijstje Russische en Oost-Europese schrijvers te bekijken om te constateren dat de communistische dictaturen schitterende romans hebben opgeleverd. NRC geeft een aantal tips.

Of je het nu hebt over de Est Jaan Kross, de Tsjechen Milan Kundera en Bohumil Hrabal, de Russen Aleksandr Solzjenitsyn, Varlam Sjalamov en Josif Brodski, de Polen Wieslaw Mysliwski en Marek Hlasko, de Hongaar György Konrad, of de Oost-Duitsers Heiner Müller en Christa Wolf: allen hebben ze, al dan niet in ondergrondse uitgaven verschenen, grootse literatuur geschreven over het bestaan onder een totalitair systeem.

In een speciale bijlage over de Val van de Muur die bij NRC Weekend zit, geven redacteuren van NRC tips over de kunst en literatuur uit Oost-Europa die je moet kennen. Van voor en na de val van de Muur – maar van vóór is de oogst groter. Hieronder vier tips, veertien andere tips lees je nog in onze bijlage.

Klassenverrat
Wolf Biermann kwam uit Hamburg, maar geloofde in de DDR. Met liedjes waarin de gevoeligheid van de teksten scherp contrasteerde met zijn rauwe stem, koos hij op zijn 17de, geholpen door Margot Honecker (de vrouw van), voor een leven in het oosten. Al snel werd hij beschuldigd van Klassenverrat en mocht hij niet meer optreden. In 1976 mocht hij op tournee naar West-Duitsland, maar de Oost-Duitsers namen na afloop zijn staatsburgerschap af en hij keerde niet terug. Zijn stiefdochter, punkzangeres Nina Hagen, volgde hem later naar het Westen. (Paul Luttikhuis, redacteur Buitenland)

Ondraaglijke lichtheid
Milan Kundera (1929) is een Tsjechische schrijver, die sinds 1975 in ballingschap leeft in Frankrijk. Zijn roman De grap (1967) is een bittere satire op de totalitaire communistische staat. Hij was een fel criticus van de Russische inval in 1968 en belandde op de zwarte lijst. In zijn verfilmde roman De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (1984) doet hij verslag van de gebeurtenissen in 1968, die het leven van kritische Tsjechen ontwrichtten. (Michel Krielaars, chef Boeken, oud-correspondent Rusland)

Hete baksteen
Wie Polen wil doorgronden kan niet om Man van Marmer (1976) heen, een van de klassiekers van Andrzej Wajda. De film draait om Mateusz
Birkut, een goedlachse modelarbeider die razendsnel kan metselen en door het regime als een trofee het land door wordt gesleept. Totdat hij zijn vingers brandt aan een hete baksteen. Een aanslag, zo blijkt, en het moment dat Birkuts ogen worden geopend (en weer dichtgeslagen). (Stéphane Alonso, correspondent Brussel)

https://www.youtube.com/watch?v=CzL0wsnUPjo

Grieks of Bulgaars?
De Sjopska-salade uit Bulgarije heet in Roemenië de ‘Bulgaarse salade’ (en elders op de Balkan heet het dan weer doorgaans ‘Sjopska’). Het bord tomaten, komkommers, uien en/of lente-uien, rauwe of geroosterde paprika en geitenkaas dat de Bulgaren graag eten is bij Nederlanders vooral bekend als de Griekse salade. Maar een beetje Oost-Europees is het slaatje dus ook. (Mark Beunderman, Europaredacteur)

Lees meer tips in dit artikel uit onze bijlage over de Val van de Muur: ‘De Muur was goed voor de literatuur’. De hele bijlage los kopen kan in onze webwinkel.