De neiging tot Frankrijk-bashing is onuitstaanbaar

Premier van Frankrijk

Vlak voor zijn bezoek aan Nederland pareert de Franse premier de internationale kritiek op zijn land. „Het is mijn taak Frankrijk te deblokkeren.”

De Franse premier Manuel Valls op een landbouwbeurs, in Hôtel Matignon (zijn eigen kantoor) en op het Elysée.
De Franse premier Manuel Valls op een landbouwbeurs, in Hôtel Matignon (zijn eigen kantoor) en op het Elysée. Foto’s SIPA

Hij ging langs in Berlijn en Londen en steeds had Manuel Valls, sinds april premier van Frankrijk, dezelfde boodschap: heus, Frankrijk hervormt en bezuinigt, geef ons alleen nog wat meer tijd voordat de resultaten zichtbaar zijn.

Vanmiddag doet hij Nederland aan. „De neiging tot Frankrijk-bashing is onuitstaanbaar”, zegt hij voorafgaand aan het bezoek over het rap verslechterde Franse imago. „Mijn land is de vijfde economie in de wereld, de tweede van Europa, met immense bedrijven die overal actief zijn, met een indrukwekkende culturele sector. Het is mijn taak om dit land te deblokkeren en om aan te tonen dat Frankrijk deel is van de moderne wereld en zich niet aan die wereld onttrekt.”

De premier ontvangt in Hôtel Matignon, zijn werkpaleis aan de deftige Parijse Rue de Varenne, na een week waarin Frankrijk met een kleine wijziging in de begroting voor 2015 een officiële berisping van Brussel wist te voorkomen, overigens zonder het tekort onder de afgesproken 3 procent te laten uitkomen. Bodes in wonderlijke uitdossing lopen af en aan, pinda’s en cola staan klaar om de ogenschijnlijk onvermoeibare Valls gaande te houden.

„Ze konden niet anders”, zegt hij over het oordeel van de commissie. „We bezuinigen 50 miljard euro in drie jaar, waarvan 21 miljard in 2015. Dat is in Frankrijk nooit eerder vertoond. En tegelijk steunen we bedrijven met belastingverlagingen en met verlaging van de arbeidskosten.” En de regels? „Omdat de conjunctuur is verslechterd, en niet alleen bij ons maar in de hele eurozone, hebben we op transparante wijze uitgelegd dat het tempo waarin we ons begrotingstekort verminderen aangepast moest worden. Ik constateer dat de Europese Commissie dat heeft begrepen.”

Begrijpt u de zorgen van andere EU-landen over de Franse tekorten?

„Nee. Want Frankrijk voert een gedegen begrotingsbeleid, aangepast aan de economische situatie. We moeten ons allemaal bewust zijn van de moeilijkheden waar Europese landen voor staan, ook Nederland, dat kampt met een zwakke groei, werkloosheid en toename van populisme. De Europese regels voorzien in flexibiliteit en we moeten helder, realistisch en pragmatisch zijn. Een politiek die slechts naar reductie van tekorten kijkt zonder met investeringen de groei te stimuleren, brengt het Europese project in gevaar. Europa riskeert de aansluiting te verliezen en moet zich opnieuw uitvinden opdat de mensen de inspanningen beter begrijpen. De missie van Frans Timmermans om de EU te vereenvoudigen is dus fundamenteel.”

En de kritiek?

„Ik hoor dat. Maar ik herhaal: Frankrijk hervormt. Toen Duitsland en Frankrijk begin jaren 2000 beide een versoepeling van de regels vroegen en kregen, heeft Duitsland onder Gerhard Schröder belangrijke hervormingen doorgevoerd die nu tot resultaten leiden. Frankrijk onder Jacques Chirac deed dat niet. Dat is ons duur komen te staan. Destijds hadden we kunnen profiteren van economische groei en lagere werkloosheid, nu is het veel moeilijker om te hervormen en de uitgaven terug te brengen. Maar het moet: Frankrijk heeft in veertig jaar geen begrotingsevenwicht gehad. Mijn regering wil die strijd voeren en dat heeft de commissie gezien, denk ik.”

De Nederlandse Eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem heeft laatst gezegd dat Frankrijk de twee jaar uitstel om onder de 3 procent te komen niet heeft gebruikt. Deelt u zijn analyse?

„Het is niet aan hem om zoiets te zeggen. Hij is voorzitter van de eurogroep en niet verantwoordelijk voor de Franse begroting. Frankrijk is lid van de eurozone, dus ze heeft de regels te respecteren. Maar het Franse parlement is soeverein, het zijn de Fransen die beslissen.”

Maar heeft u het uitstel goed gebruikt?

„De regering van mijn voorganger Jean-Marc Ayrault, heeft een aantal hervormingen doorgevoerd, zoals de belastingvermindering voor bedrijven van eind 2012. Het zal tijd kosten voor daar het effect van te zien is. Hebben we te lang gewacht met het nemen van de juiste besluiten? Waarschijnlijk wel. In plaats van het verlagen van de uitgaven hebben we, zoals zo vaak, de keus gemaakt om de belastingen te verhogen. Rechts heeft tussen 2010 en 2012 de belastingen voor bedrijven en huishoudens met 30 miljard verhoogd, tijdens onze eerste twee jaar zijn de belastingen nog eens met 30 miljard gestegen. Maar nu gaan ze omlaag en houden we koers: tekorten terugbrengen en de staatsuitgaven verminderen. Sinds zes maanden is het mijn taak om de hervormingen te versnellen. Dat doen we niet omdat de Europese Commissie ons dat vraagt, maar omdat het belangrijk is voor Frankrijk, voor onze concurrentiepositie.”

Nederland en Duitsland staan bekend om hun begrotingsstriktheid. Wat verwacht Frankrijk van die landen?

„Ik vraag niet aan deze landen of hun regeringen om zich aan hun verplichtingen te onttrekken, maar om de moeilijke economische situatie goed te analyseren. Alle voorspellingen over groei van de economie waren vorig jaar optimistischer. Daar moet je op weten te reageren.”

U noemde de opkomst van het populisme. Vreest u dat nog meer bezuinigen het Front National in de kaart speelt?

„We zijn niet blind aan het bezuinigen. We houden prioriteiten: we geven een miljard euro uit aan onderwijs om schooluitval in vooral de volkswijken aan te pakken, we creëren ook banen bij de politie, de gendarmerie en justitie. Bezuinig je nog verder, dan versterk je het populisme.”

Want het Front staat „aan de poorten van de macht”, zoals u al eens zei?

„Toen in 2002 het FN de tweede ronde van de presidentsverkiezingen haalde, was dat echt een verrassing. Nu zou dat niet meer zo zijn: met 25 procent bij de Europese verkiezingen dit jaar werd het FN de grootste partij. We moeten die dreiging serieus nemen. Frankrijk kampt met een economische crisis, maar ook met een vertrouwenscrisis en een identiteitscrisis, net als Nederland. Het populisme speelt in op angst voor globalisering, de afwijzing van Europa, op vrees over immigratie en de islam. Links moet die onderwerpen niet negeren en antwoorden bieden. Ook de PvdA is hierin opgeschoven.”

Spiegelt u zich als linkse hervormer aan Gerhard Schröder of Tony Blair?

„Ik ben Frans, dus mijn voorbeelden en referenties vind ik in eigen land. Maar ik interesseer me voor wat elders gebeurt. We moeten naar de wereld kijken zoals die is: geglobaliseerd en draaiend op een markteconomie. De strijd tegen ongelijkheid en onrechtvaardigheid, de waarden van respect en solidariteit blijven in een context van een verzorgingsstaat in crisis actuele thema’s. Maar het is belangrijk die aan te passen aan de veranderende wereld. Je kunt links zijn en tegelijk zeggen dat bedrijven rijkdom creëren en daarmee werkgelegenheid en banen. Ik wil de Parti Socialiste moderniseren, de partij realistischer en pragmatischer maken.”

Maar zelfs uw steun aan bedrijven bleek in de PS omstreden. Bijna veertig frondeurs (rebellen) weigeren in te stemmen met uw economisch beleid.

„Natuurlijk had ik liever totale steun gehad. Maar het parlement heeft met de hervormingen en bezuinigingen ingestemd en toen ik in zes maanden tijd twee keer zelf het vertrouwen vroeg, heb ik dat gekregen. Een andere meerderheid dan de onze is er niet, dus ik blijf hervormen om het land in beweging te brengen. En de Fransen steunen dat. Als je ze vraagt of we bedrijven moeten helpen, dan zijn ze het daarmee eens. Als je ze vraagt of werken op zondag eenvoudiger moet worden, dan zeggen ze ja. De Fransen veranderen sneller dan de politiek.”

Waarom is president Hollande dan zo impopulair?

„Het is aan commentatoren om daar antwoord op te geven. Ik denk dat de Fransen na de verandering in 2012 sneller resultaten verwachtten. Ik betreur het dat we toen niet direct hebben gezegd dat de toestand waarin we Frankrijk aantroffen moeilijker was dan we hadden gedacht. Dat was een fout. Hervormen kost tijd en er is een risico van impopulariteit. Die impopulariteit en scepsis moet je aanvaarden. Maar het beleid dat we voeren is juist en de president is vastberaden het door te zetten. Ik zal er alles aan doen om ervoor te zorgen dat zijn presidentschap slaagt.”

Wat betekent dit voor de verkiezingen van 2017?

„Het is veel te vroeg om daar iets over te zeggen. We zijn pas halverwege, het is nog tweeënhalf jaar tot de verkiezingen. Dat is lang in de politiek.”

Oud-premier Rocard, uw mentor, ontraadt Hollande zich te kandideren.

„Michel Rocard geeft vaak goed advies, maar niet in dit geval. François Hollande heeft een vanzelfsprekende roeping om opnieuw kandidaat te zijn. Het is mijn taak om François Hollande te laten slagen, zodat Frankrijk er in 2017 beter voor staat dan in 2012.”

U spreekt vandaag met het Nederlandse bedrijfsleven. De staking bij Air France heeft het imago van Frankrijk ook in Nederland geen goed gedaan.

„Dat is precies wat ik tegen de piloten heb gezegd. Ik heb de directie van Air France tijdens de staking gesteund en ik constateer dat voor het eerst Franse piloten niet hun zin hebben gekregen en een paar dagen terug een akkoord hebben getekend over de ontwikkeling van Transavia. Laten we clichés over Franse sociale conflicten vermijden. Het aantal stakingsdagen in Frankrijk is de laatste jaren sterk gedaald: slechts 61 dagen per 1.000 werknemers in 2013. Dat is te danken aan de teruggekeerde sociale dialoog: werkgevers en werknemers in de private sector sluiten steeds vaker akkoorden. Als er een grote staking bij Lufthansa of de Duitse spoorwegen is, dan zegt toch niemand dat Duitsland de zieke man van Europa is? Ik zou willen dat dat hetzelfde was voor Frankrijk.”