De intieme kracht van de echte papieren brief

In het schitterende en schier eindeloze archief van schrijver Jeroen Brouwers zit een brief van uitgever Geert van Oorschot. Nu ja, brief... Het is een verder leeg velletje papier waarop bovenaan ‘Lieve Jeroen’ staat en ‘woensdag’. En onderaan ‘Geert’. Brouwers zag er een aankondiging van een visite in, haalde drank in huis en ging de eerstvolgende woensdag thuis zitten wachten. Voor niets, natuurlijk. Van Oorschot had, zo legde hij later uit, alleen de behoefte gevoeld een brief te sturen, terwijl hij eigenlijk niets mede te delen had. Dus stuurde hij het bijna-lege velletje.

De actie van Van Oorschot raakt aan het verschil tussen de papieren brief en alle snelle efficiënte digitale alternatieven die de fysieke post naar de marge duwen. Deze bijlage is een eerbetoon aan de papieren brief en zijn ongrijpbare waarde, met brieven over brieven, jeugdbrieven, liefdesbrieven, gewone brieven, historische brieven en de uitnodiging om zelf weer eens een brief op papier te zetten en daar een prijs mee te winnen.

Een brief is niet alleen een overdracht van informatie, maar ook van materie. Een cadeautje dat je vast kunt pakken, betasten, bevlekken, vernielen – een intieme daad. En juist door die intimiteit is het hoogst opwindend als die brieven je later toch nog worden geopenbaard, zoals de in alle opzichte grote uitgave Brieven van Belang, die werd samengesteld door de Britse auteur Shaun Usher, een spinoff van zijn aan ‘offline correspondence’ gewijde site lettersofnote.com. Honderd brieven staan er in, met ieder kreukje en scheurtje gereproduceerd, klaar om aangeraakt te worden. Alleen de geur ontbreekt. Er zitten Belangrijke Brieven van Belangrijke Mensen bij (Galileo Galilei, Emily Dickinson, Sol LeWitt, Elvis aan Nixon, Hemingway aan Scott Fitzgerald, Bukowski aan Hans van den Broek, Jagger aan Warhol) maar vooral ook fenomenale curiosa.

Lees mee, met in gedachten het accent van Manuel uit Fawlty Towers: ‘My good friend Roosvelt: I don’t know very English, but I know as much as write to you. [...] I am twelve years old. I am a boy but I think very much but I do not think that I am writting to the President of the United States. If you like, give me a ten dollars bill green american, in the letter, because never, I have not seen a ten dollar bill green American and I would like to have one of them.’ Hoe zou de geschiedenis zijn gelopen als president Roosevelt in november 1940 inderdaad een biljet van tien dollar uit zijn portefeuille had gepeuterd en had opgestuurd aan de jonge leerling van het Colegio de Dolores in Santiago de Cuba, genaamd Fidel Castro.

Shaun Usher:Brieven van belang. Onvergetelijke correspondentie. Vert. Lidwien Biekmann en Tracey Drost-Plegt.

Podium/Luster, 368 blz. € 39,90