Agressief? Rede Poetin had twee kanten

In een speech mengde de Russische president Koude Oorlog-retoriek met verzoenende woorden.

Hij vergeleek de leiders van het machtigste land ter wereld met „nouveaux riches”. Hij sprak van „vele domheden” in het Amerikaanse buitenlands beleid. Hij noemde de VS een „Big Brother”, die het internationale recht schendt om landen hun wil op te leggen – en daarbij niet terugschrikt voor chantage en geweld.

Het was een keiharde rede, die president Poetin vrijdag hield bij de Valdai-conferentie in Sotsji. Sinds 1991 heeft geen Russische leider zulke heftige anti-Amerikaanse uitspraken gedaan. Het deed volgens commentatoren denken aan de donkerste dagen van de Koude Oorlog.

Maar is dat wel terecht? In de Russische media werd de speech anders gelezen. Ja: Poetin bekritiseerde Amerika in niet mis te verstane bewoordingen. Maar tegelijkertijd propageerde de Russische president een ‘internationaal systeem’ waarin grote landen respect hebben voor elkaars belangen. In de nazit van zijn rede maakte Poetin de parallel van de beer in de Siberische Taiga. Als je zijn territorium respecteert, heb jeniets van hem te vrezen. Hier enkele fragmenten die de twee kanten van zijn speech illustreren.

Agressief

Wat had moeten gebeuren [na de val van de Sovjet-Unie] is een rationele wederopbouw. Maar de Verenigde Staten zagen het nut daar niet van in, nadat ze zich hadden uitgeroepen tot winnaars van de Koude Oorlog. In plaats van een nieuw evenwicht te creëren [...] zetten ze stappen die het systeem fundamenteel uit evenwicht hebben gebracht.

„De Koude Oorlog kwam tot een einde, maar er werd geen vredesverdrag getekend [...]. Dit leidde tot de indruk dat de zogenaamde ‘overwinnaars’ van de Koude Oorlog hadden besloten de gebeurtenissen te misbruiken en de wereld naar hun hand te zetten.

De maatregelen tegen hen die zich niet wensen te onderwerpen zijn bekend. [...] Het gaat om het gebruik van geweld, economische en publicitaire druk, bemoeienis met interne aangelegenheden, en een beroep op ‘supralegale’ legitimiteit wanneer ze ergens hun illegale interventie moesten legitimeren.

Misschien is de uitzonderlijke positie van de VS en de manier waarop ze hun leidersrol vervullen een zegen voor ons allen? [...] Ik zeg u: dat is niet het geval. Helemaal niet zelfs.’’

Verzoenend

Wij hebben niet de intentie onszelf af te sluiten van wie dan ook en te kiezen voor een soort separaat ontwikkelingspad en te proberen in autarkie te leven. [...] Sommigen zeggen dat Rusland zijn rug naar Europa aan het keren is [...] en naar nieuwe zakenpartners zoekt, vooral in Azië. Ik zeg u: dat is absoluut niet het geval

Ik herinner u aan het oplossen van de problemen met de chemische wapens in Syrië, en de dialoog met Iran over het nucleaire programma. Ik herinner u aan ons werk in de problemen met Noord-Korea. Waarom kunnen we deze ervaring niet gebruiken om de wereldproblemen van de toekomst op te lossen?”

De beschuldigingen en verklaringen dat Rusland een soort rijk wil stichten en de soevereiniteit van zijn buren wil schenden, zijn zonder enige grond.

Rusland heeft geen speciale, exclusieve plek in de wereld nodig [...]. Wij respecteren de belangen van anderen. Het enige dat wij willen is dat rekening wordt gehouden met ónze belangen, en dat onze positie in de wereld wordt gerespecteerd.