Achter die capuchon zit ook een moeder

Marjolein Busstra en Rebekka van Hartskamp lieten Marokkaanse moeders over hun zonen praten.

Stills uit het filmproject Marokkaanse Moeders (2013-2014) van Marjolein Busstra en Rebekka van Hartskamp

Het begon met een mediacliché. Fotografe Marjolein Busstra werd op straat lastig gevallen door een jongen en trok, toen ook zijn vrienden om haar heen kwamen staan, haar iPhone en maakte een foto van de aanvoerder. Hij dook weg onder zijn capuchon en Busstra kon wegfietsen. Het plaatje had ze al ingevuld: dit waren Marokkaanse jongens, de probleemgevallen waar het in media en politiek zo vaak over gaat.

Die automatische aanname beviel Busstra niet. Was dit haar eigen beeld, of was het haar van buiten af ingepeperd? En stel dat dit inderdaad ‘Marokkaanse jongens’ geweest waren, wat zei dat dan? Wie waren ze, waar kwamen ze vandaan? Wie waren hun moeders?

Samen met documentairemaakster Rebekka van Hartskamp, haar vaste filmpartner, begon Busstra een zoektocht naar Marokkaanse moeders die bereid waren om op camera over hun zonen te praten. Dat was geen sinecure: in anderhalf jaar tijd stemden er twaalf toe. Cruciale tussenschakel bij het leggen van contacten was Samar Shaalan, de van oorsprong Libanese oprichtster van buurthuis De Vrouwenbazaar in Amsterdam Noord. De vrouwen wilden zich alleen in het buurthuis of op een school laten filmen, niet thuis, en kwamen het liefst in een groepje. In de Melkweg Galerie zijn ze nog tot en met 30 november te zien en te horen.

Ze houden van hun jongens, maar moeten ze ook strak houden – net als alle ouders van pubers, maar dan onder enorme maatschappelijke druk. Ze maken zich zorgen. De lossere Nederlandse moraal en het traditionele vrouwbeeld van hun vaders maakt van sommige jongens zulke macho’s dat hun moeders moeite hebben ze te corrigeren. En zelfs de brave meerderheid moet opboksen tegen het negatieve imago dat hen vooruitsnelt.

Een aparte ruimte in de galerie is gewijd aan het maakproces, ook dat is fascinerend. Tot het laatste moment bleef het afzeggingen regenen. Twee muren hangen vol prints van geanonimiseerde reacties met een waaier van veelal medische klachten – „Ik heb geen stem meer” was het favoriete excuus. „Jullie lopen te ver vooruit”, zegt Samar in een video tegen de filmmaaksters als die tijdelijk ontmoedigd tegenover haar zitten. „Eerst moet de mentaliteit veranderen.” En ze vertelt over sterke vrouwen die zich toch niet willen laten filmen omdat hun man dat niet goed vindt. Vriendinnen en de familie zijn andere controlemechanismen. Gescheiden vrouwen voelen zich vrijer.

    • Sandra Heerma van Voss