Pesters op kantoor moet je niet straffen, maar belonen

Foto iStock

Als ambtenaar André Horstink (51) zijn kantoor binnenkwam viel vaak ineens een stilte. Een andere collega vertelde dat constant over hem werd geroddeld. Er werd laster verspreid: hij zou voor geen meter functioneren. In informeel werkoverleg draaiden collega’s hem letterlijk de rug toe. “Zit je wel op de juiste plek hier?” werd hem regelmatig gevraagd. Gesprekken met zijn leidinggevende hielpen niet. Horstinks contract werd niet verlengd en nu is hij werkloos:

“Ik ben eruit gepest door een paar intimiderende vrouwen. En de baas keek weg.”

Het onderzoeksinstituut voor gedragsverandering (ADRIBA) van de Vrije Universiteit in Amsterdam presenteert morgen op een seminar een model dat pesten op de werkvloer moet tegengaan. In Nederland worden zeker 100.000 werknemers structureel gepest door klanten of collega’s.

Sinds de afgelopen maanden is er veel belangstelling voor pesten op de werkvloer. Dat komt door Arthur Gotlieb. Van de hand van de voormalig medewerker van de Nederlandse Zorgautoriteit verscheen postuum een boek over de intimiderende cultuur bij zijn bedrijf. Hij pleegde afgelopen januari zelfmoord.

Marius Rietdijk, directeur van het VU-onderzoeksinstituut, ziet pesten onder collega’s als maatschappelijk probleem, en denkt dat te kunnen oplossen. Zijn stappenplan heeft een eenvoudige opzet, zegt Rietdijk. Ongewenst gedrag in kaart brengen en verwerken in grafieken. Bijvoorbeeld: in vergaderingen wordt steeds dezelfde collega genegeerd door de rest. Dan doelen stellen voor het hele team: iedereen moet naar elkaar luisteren. En vervolgens: succes belonen. Een luxe lunch voor alle collega’s bijvoorbeeld; of een middagje karten.

Het stappenplan

1. Specificeer goed gedrag. Benoem je verwachtingen tegenover je personeel.
2. Meet hoe vaak het positieve gedrag zich voordoet via steekproeven. Bij pesten moeilijk, maar probeer specifiek te meten hoe vaak het gewenste gedrag voorkomt.
3. Laat alle collega’s die metingen zien in grafieken en scoreborden. Werknemers krijgen inzicht in eigen falen. Soms hebben ze dat niet in de gaten.
4. Stel doelen. Belangrijk: het doel moet met het hele team bereikt worden.
5. Stel gezamenlijke beloningen vast. Taart bij de koffie, samen uit lunchen of naar het theater. Groepsbeloningen werken het best, omdat teamleden er belang bij hebben elkaar te helpen in plaats van te pesten.

Dit kunnen ze alleen krijgen door sámen het doel te bereiken. Rietdijk:

“Net als op het schoolplein. Als de kinderen braaf met elkaar spelen krijgen ze allemaal een snoepje. Gewenste prestaties belonen werkt ook bij volwassenen in serieuze bedrijven. Het is een oeroud principe uit de gedragstheorie dat in de praktijk vaker ingezet moet worden.”

Het stappenplan wordt niet gepresenteerd als anti-pestplan, maar als plan ‘ter verbetering van de bedrijfscultuur.’ Willemse:

“Bedrijven gaan toch niet zeggen dat er bij hen gepest wordt, dus moeten we een ander ticket hebben om binnen te komen. Triest, maar waar. Leidinggevenden ontkennen of negeren dat hun personeel het leven zuur wordt gemaakt.”

    • Enzo van Steenbergen