Hoe houdbaar is de zzp’er?

Foto HH

Streep het foute antwoord door: het kabinet wil het aantal zzp’ers wel/niet terugdringen.
Antwoord: het heeft alle schijn van wel.

Er zijn in Nederland ongeveer 800.000 zelfstandigen zonder personeel, zeg maar 1 op de 10 werkenden. In afzienbare tijd zijn het er volgens schattingen één miljoen. Wat betekent dat voor de arbeidsmarkt, het sociale vangnet en de schatkist? Het kabinet heeft in mei een werkgroep ingesteld die hiernaar onderzoek doet en 1 december wil rapporteren.

Hun conclusie zou zijn dat zzp’ers de overheid te veel kosten en dat de fiscale voordelen voor hen afgebouwd moeten worden, meldde Het Financieele Dagblad gisteren. “Nee, er liggen nog geen plannen”, zegt een kabinetswoordvoerder.

Zeven vragen over de houdbaarheid van de zzp’er.

1. Wie zijn de zzp’ers?

Zzp’ers vormen een diverse, grote groep die bovendien verandert.

Het zijn vooral onderzoekers, ingenieurs, docenten en specialisten, dienstverlenend personeel, verkopers en ‘ambachtslieden’. Een klein deel (7 procent) heeft een tweede baan als werknemer.

2. Waarom zijn er zoveel zzp’ers?

Diverse factoren. Individualisering, de opkomst van tweeverdieners en het verbeterde imago van ondernemers. Ouderen die na ontslag geen baan meer vinden. Maar al die zachte factoren verklaren het maar “maximaal voor de helft”, zegt het Centraal Planbureau (CPB). Fiscale prikkels voor zzp’ers en lage kosten om ze in te huren voor werkgevers zijn zeker zo belangrijk.

3. Hoe groot is hun fiscale voordeel?

Groot. Zelfstandigen betalen over hun gehele bruto inkomen ongeveer 20 procent minder belasting dan werknemers, volgens het CPB.

Het voordeel zit vooral in twee fiscale prikkels: de zelfstandigenaftrek - als je minimaal 1225 uur per jaar in je onderneming steekt. En de mkb-winstvrijstelling, een aftrekpost van 14 procent van de winst, die de winst van zelfstandigen moet opjagen.

4. Waarom zou het kabinet willen ingrijpen?

Ten eerste: om te bezuinigen. De zelfstandigenaftrek (7.280 euro per persoon) kun je vergelijken met de hypotheekrenteaftrek of de kinderopvangtoeslag: een subsidie die té succesvol wordt (lees: te duur en marktverstorend). De jaarlijkse overheidskosten van de aftrek zijn sinds 2000 ongeveer verdubbeld naar ruim 1,7 miljard euro.

5. Wat zijn overige gevolgen van de groei van zzp’ers?

Ondanks de fiscale voordelen hebben veel zzp’ers het financieel juist heel moeilijk. In 2012 viel 15 procent van de zzp’ers in de categorie ‘arme huishoudens’ (te weinig geld voor basisbehoeften zoals voedsel en huisvesting plus ontspanning), volgens het CBS. Bij mensen in loondienst was het 3 procent. De helft van de zzp’ers bouwt geen pensioen op, tweederde heeft geen arbeidsongeschiktheidsverzekering.

6. Wat gaat het kabinet doen?

Het is afwachten waar de werkgroep onder leiding van Pieter Hasekamp, directeur van Zorgverzekaars Nederland, mee komt. Maar volledige afschaffing van de zelfstandigenaftrek zonder compensatie verwachten betrokkenen niet. Het CPB zegt in een conceptvisie, die in het bezit is van NRC, dat zzp’ers meer belasting zouden moeten betalen om het verschil met werknemers kleiner te maken.

7. Hoe denken de politiek, werkgevers en vakbonden erover?

Tornen aan de zelfstandigenaftrek ligt gevoelig. Het kabinet wilde er 500 miljoen euro op bezuinigen, maar heeft dit uiteindelijk niet gedaan. Werkgeversorganisaties willen dat het kabinet de groei van het aantal zzp’ers en tijdelijke ‘flexwerkers’ stimuleert. Vakbonden zijn daar juist weer tegen.

    • Eppo König