Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Cultuur

De Britse klassieker die voetstuk op voetstuk verdient

‘Cult’ is een term die enorm onderhevig is aan inflatie, die zo vaak gebruikt is dat het nauwelijks meer iets betekent. Veel films die om de een of andere reden nooit het grote publiek hebben bereikt, krijgen dat etiket opgeplakt, meestal onterecht. Echte cultfilms zijn schaars: films die zo geliefd zijn dat fans zich gaan kleden als personages, elkaar bestoken met dialogen uit de film, en reizen ondernemen naar de locaties van de film. Withnail and I is zo’n film.

Withnail and I, een komedie over twee werkloze acteurs in Londen eind jaren zestig die zwaar aan de drank zijn en aan hun vervuilde appartement willen ontsnappen door een uitstapje naar het Lake District, was geen succes toen de film in 1986 in de Britse bioscopen kwam. Maar nadat de film op video was verschenen begon de legende te groeien en te groeien. Nog steeds komen er nieuwe generaties fans bij. De twee hoofdrolspelers, Richard E. Grant en Paul McGann, worden tot de dag van vandaag achtervolgd met citaten uit de film („We have gone on holiday by mistake”). Regisseur Bruce Robinson kan er chagrijnig van worden, dat de film nog altijd zijn latere werk overschaduwt. „Withnail and I?”, bromde hij. „Een slecht gedraaide film, met een paar geweldige dialogen.”

De film is veel meer dan dat: Withnail and I is de perfecte film over falen, het einde van de jeugd en het angstige besef dat al die mooie dromen weleens niet uit zouden kunnen komen. Als de film ergens mee te vergelijken valt is het Fear and Loathing in Las Vegas van Hunter Thompson. Niet alleen kunnen boek en film met elkaar wedijveren als het gaat om de inname van industriële hoeveelheden drank en drugs: beide vangen hetzelfde historische moment: het einde van de jaren zestig, het besef dat de jeugd niet op het punt stond de wereld over te nemen, en de kater.

Withnail and I is wel heel Britse cult, die nooit echt is overgeslagen naar andere landen. Misschien omdat de humor zo verbaal is – ook het landschap, de regen, het klassenstelsel; allemaal zeer Brits. Momenteel is een gerestaureerde versie van de film opnieuw te zien in de Engelse bioscopen. Volgende maand komt die versie van de film opnieuw uit op dvd in een speciale editie, opgetuigd met zoveel toeters en bellen dat er vier schijfjes voor nodig zijn. Overdreven? Geenszins. Withnail and I verdient zo’n voetstuk op een voetstuk. „Ik ben jaloers op iedereen die de film nog voor het eerst kan zien”, schreef de recensent van The Guardian onlangs. Niet nodig, die afgunst. Withnail and I is een film die je steeds opnieuw kunt zien, met evenveel plezier. Juist daarom is het een cultfilm. Een echte.