Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

Vluchtelingen

Ik vind dat niemand het verdient op zee te sterven

De Catrambones verdienden goed met hun bedrijf, maar wilden zich niet afzijdig houden van de drama’s op de Middellandse Zee. Ze bouwden een schip om tot reddingsboot voor vluchtelingen.

foto julien chatelin

Eigenlijk zou Regina Catrambone op zee willen zijn. Speurend naar bootvluchtelingen, even buiten de territoriale wateren van Libië. Maar het waait al een paar dagen hard op de Middellandse Zee. De Italiaanse miljonaire is noodgedwongen voor anker gegaan.

De Phoenix, haar tot reddingsboot omgebouwde onderzoeksschip, ligt nu in de jachthaven van de Maltese hoofdstad Valletta. Tussen huizenhoge plezierschepen met klinkende namen als de Celebrity II en Miss My Money Already.

Terwijl matrozen op naburige boten de vergulde relingen nog maar eens oppoetsen of de glimmende voorsteven afhozen, is Regina Catrambone druk met andere zaken. Met een grote doos medicijnen in haar handen loopt ze de loopplank op. Over een etmaal, zodra de wind gaat liggen, wil ze weer uitvaren. „We moeten wel. Want dan kunnen ook uit Libië weer boten vertrekken.”

De grote scheepsramp voor de kust van het Italiaanse eilandje Lampedusa, waarbij op 3 oktober 2013 zeker 366 mensen omkwamen, schokte Europa. Ook Regina Catrambone kwam door het drama in actie. Ze besloot zelf mensen te gaan redden op zee. „Er zijn al veel particuliere initiatieven om migranten te helpen, aan land. Die doen fantastisch werk. Maar niet op zee”, legt ze uit, terwijl ze op de brug van de Phoenix zit. Aan haar pols bungelt een bedelarmbandje van kruisjes – Regina Catrambone is gelovig katholiek.

Met haar man Christopher – een Amerikaan van Italiaanse komaf – beschikt ze over een miljoenenvermogen, vergaard met hun verzekeringsfirma. Een deel gebruikten Christopher en Regina, die op Malta wonen, voor de aanschaf en verbouwing van de Phoenix.

Hun dochter Maria Luisa (18) stelde het begin van haar studie een jaar uit om ook mee te helpen. Niet al haar vrienden begrepen dit, vertelt ze. „Ik hoop dat andere mensen hierdoor niet alleen anders gaan denken over dit onderwerp, maar ook hun hart meer gaan volgen.”

De boot heeft drones met nachtkijkers

Op het achterdek van de 40 meter lange Phoenix staat nu een blauwe zeecontainer vol reddingsvesten. Ook kwam er een platform waarvandaan onbemande vliegtuigjes kunnen opstijgen. Deze twee drones zijn uitgerust met warmtecamera’s en nachtkijkers. In augustus kon het Migrant Offshore Aid Station (MOAS) van de Catrambones uitvaren. Per maand kost het project hen 350.000 euro.

In de afgelopen vier maanden onderschepten ze ruim 2.500 vluchtelingen. Ze blijven bij hen varen en voorzien hen ondertussen van voedsel, water en reddingsvesten. Het kan uren duren totdat Italiaanse marineschepen komen, die de vluchtelingen aan boord nemen en naar een Siciliaanse haven brengen. MOAS werkt nauw samen met de marine. Ze verstrekken elkaar informatie en stemmen onderling af wie ergens als eerste ter plekke kan zijn.

„Ik vind gewoon dat niemand het verdient om op zee te sterven”, zegt Regina Catrambone. Nu ze de mensen ontmoet die over zee reizen, beseft ze pas echt dat het gaat om „mensen zoals jij en ik”. Vooral de Syriërs, die dit jaar ongeveer een kwart van de migrantenstroom vormen, zijn vaak van goede komaf. Dat merkte ze toen ze een Syrische man probeerde aan te spreken. „Steeds als ik een stap in zijn richting zette, deed hij er één achteruit. Ik begreep dat niet en vroeg hem wat er was. Toen zei hij: sorry, maar ik wil niet dat je ruikt dat ik stink. Hij bleek een in Engeland opgeleide arts. Hij had zijn doktersdiploma ingescand op zijn telefoon staan.”

Er kunnen 300 mensen aan boord

Ze benadrukt dat ze „geen veerdienst” wil opzetten tussen Afrika en Europa. Toch volstond het verscheidene keren niet om slechts naast de migrantenschepen te varen. De vluchtelingen en hun boot waren er zo beroerd aan toe, dat ze aan boord moesten. „We kunnen ongeveer 300 man aan boord nemen. Iets meer als de zee rustig is.”

In voorgaande jaren liep rond deze tijd van het jaar het oversteekseizoen ten einde, omdat de zee te onvoorspelbaar werd. Maar in dit extreem drukke jaar 2014 is alles anders. Ook in de wintermaanden januari en februari kwamen tienduizenden mensen over zee naar Italië en Malta. „Zodra het weer het even toelaat, sturen ze schepen.”

De stroom hield het hele jaar aan. Dit was deels het gevolg van de chaos in vertrekland Libië. Maar ook van de opgeschroefde zoek- en reddingscapaciteit op zee. Migranten konden gemakkelijker de oversteek wagen, omdat de kans groter was dat ze relatief snel na afvaart onderschept zouden worden.

Dit leidde er ook toe dat smokkelaars hen wegstuurden in nog gammelere of vollere bootjes dan normaal. Of met veel te weinig brandstof om de 140 kilometer tot Lampedusa af te leggen.

Volgens critici toont dit aan dat marinemissie Mare Nostrum en MOAS de levensgevaarlijke migratie aanjagen. Maar Regina Catrambone ziet dit niet als dilemma. „Het enige echte dilemma is dat ons reddingswerk nodig is, omdat we als Europa niet in staat zijn dit op een verstandige manier op te lossen. We kunnen de stroom niet stoppen, maar wel beter regelen. Bijvoorbeeld door in vertreklanden en in transitlanden centra in te richten waar mensen asiel of een verblijfsvergunning kunnen aanvragen. Door dit na te laten, creëren we een interessante zwarte markt voor smokkelaars.”

Regina Catrambone voelt zich zeer aangesproken door paus Franciscus, die na de Lampedusa-ramp klaagde over „wereldwijde onverschilligheid”. De kerkvorst praat sindsdien bijna wekelijks over het lot van migranten. Regina: „We lanceerden onze missie ook in de hoop dat dit anderen zou inspireren, zoals de paus ons heeft geïnspireerd.”

De kans op incidenten neemt toe

De onverschilligheid waarover Franciscus klaagde, blijft echter bestaan. Eind deze maand stoppen de Italianen hun marinemissie Mare Nostrum, die ruim 140.000 levens redde. Het EU-grensbewakingsagentschap Frontex neemt de taken over, maar met een veel minder humanitair mandaat. De kans op nieuwe incidenten neemt daardoor toe.

Regina Catrambone windt zich op over „alle politiek” rond het onderwerp. Boos: „Ik geloof dat wie goed doet, ook goed terugkrijgt. Karma. Dus ik wil niet bedenken wat er gebeurt met landen die nu niet willen helpen.” Andere rijken kwamen evenmin in actie. MOAS ontving enkele kleine donaties, daarmee kan de Phoenix tot eind dit jaar in de vaart blijven. Dan raakt ook het geld van Regina en Christopher op en moeten ze zich weer gaan richten op hun bedrijf. „Veel mensen sluiten de ogen. Maar ik houd me vast aan het bijbelverhaal van de zaaier. Een deel van het zaad dat we uitstrooien, zal op vruchtbare bodem vallen.”