Dit is een artikel uit het NRC-archief

Boeken

Die nieuwe Thomas Mann lezen? Weet wat je te wachten staat

Met Jozef en zijn broers is volgens recensent Ger Groot het ‘meest veeleisende en meest literaire werk’ verschenen van Nobelprijswinnaar Thomas Mann (1875-1955). Diens opzet was verre van bescheiden. Weet wat je te wachten staat.

Met Jozef en zijn broers is volgens recensent Ger Groot het ‘meest veeleisende en meest literaire werk’ verschenen van Nobelprijswinnaar Thomas Mann (1875-1955). Diens opzet was verre van bescheiden. Weet wat je te wachten staat.

Het eerste deel van Jozef en zijn broers, dat nu voor het eerst in Nederlandse vertaling is verschenen, kwam uit in 1933. Het project, dat uiteindelijk zou uitgroeien tot vier delen en meer dan duizend pagina’s, werd voltooid in 1943.

Mann was toen al geëmigreerd naar Amerika. In zijn roman maakte hij gebruik van het Jozefverhaal uit Bijbelboek Genesis. Dat Mann zo expliciet terugreep op de Joodse geschiedenis en religie werd hem door het in 1933 aan de macht gekomen naziregime niet in dank afgenomen.

Breedsprakigheid

Maar, zo schrijft Ger Groot in een recensie in de Boekenbijlage van NRC Handelsblad, Manns roman ‘is niet opgezet als een antifascistische moraliteit’. Hij wil een religieus pluriforme wereld neerzetten, de wereld van de aartsvaders:

‘Mann spaart woorden noch moeite om ze op te roepen en met elkaar te verknopen. Van Baäl via Adonai tot Gilgamesj: in die aanvangstijd van het Oude Testament zijn de religieuze werelden even vloeiend en beweeglijk als de nomadische bevolking zelf.’

Dan laat Mann de ‘breedsprakigheid’ haar werk doen. Groot:

‘Geen detail blijft ongenoemd, elke gedachte wordt met pietluttige precisie van alle kanten belicht. Het effect is verwoestend. Het grootse Bijbelverhaal, dat niet minder dan wereldhistorisch wil zijn, wordt teruggebracht tot het alledaagse gepruts waaruit onze geschiedenis nu eenmaal is opgebouwd.’

Grote Woorden

Groot herkent hier het procedé waarmee de Portugese Nobelprijswinnaar José Saramago (1922-2010) een generatie later beroemd worden. Hij maakt volgens Groot in zijn Evangelie van Jezus Christus ‘korte metten met alle Grote Woorden die de menselijke werkelijkheid menen te kunnen vervangen’:

‘In vrijwel ál zijn romans is die laconieke stijl een minstens zo krachtig wapen in zijn strijd om een simpele humaniteit als het verhaal dat hij vertelt.’

Mann werpt in zijn van ironie doortrokken Jozef en zijn broers een permanente strijd op tussen humanisering en steile dogmatiek. De strijd wordt ook stilistisch uitgevochten. Het zorgt ervoor dat Jozef en zijn broers zo ‘veeleisend’ is. Groot:

‘Het geheel vormt zonder twijfel de meest imposante uitgave van dit seizoen.’

Abonnees kunnen hier de hele recensie van Ger Groot lezen.