Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Hier geen Griekse toestanden

De Nederlandse banken doorstaan de toets van de ECB glansrijk, maar blijken wel ‘verborgen’ verliesposten te hebben.

Illustratie Pepijn Barnard

Tevredenheid alom gisteren bij de Nederlandse banken én hun toezichthouder. Van de zeven financiële instellingen die onderworpen werden aan het grote boekenonderzoek van de Europese Centrale Bank zakte er niet één. Voor de banken was het een bevestiging van wat ze altijd al hebben gezegd: wij Nederlandse banken behoren tot de sterkste van Europa. Hier geen Italiaanse of Griekse toestanden.

Ook toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) toonde zich content. „Het onderzoek heeft laten zien dat de balansen van de banken goed in elkaar zitten”, zei directeur Bankentoezicht Jan Sijbrand. „Het was een zware test, maar de banken zijn er goed uitgekomen.” De positieve resultaten stralen ook af op DNB. Ze betekenen impliciet dat zij niet heeft zitten suffen.

Toch is de uitkomst van het onderzoek ook pijnlijk voor de Nederlandse banken. Samen blijken ze op verborgen verliezen te zitten van 2,8 miljard euro (bruto gaat het om 3,8 miljard, hierbij wordt geen rekening gehouden met toekomstige fiscale voordelen). Dit zijn verliezen op leningen die niet of nauwelijks worden afbetaald en die banken nog moeten afschrijven. In heel Europa zijn er maar vier landen die slechter scoren: Duitsland, Frankrijk, Italië en Griekenland.

Tweederde winst weggevaagd

Dat komt neer op tweederde van de winst die de vier grote banken (SNS, ING, Rabobank, ABN Amro) vorig jaar in totaal behaalden.

Uit de zogeheten stresstests die na het onderzoek zijn gedaan blijkt dat de verborgen verliezen zelfs kunnen oplopen tot 18,5 miljard euro. De ECB heeft ook onderzocht wat er bij banken gebeurt als het komende twee jaar economisch zwaar tegenzit. Dan dalen de kapitaalbuffers van de banken met 20 procent van 81,4 miljard euro naar 65,8 miljard, een serieuze deuk in de reserves – als dat scenario werkelijkheid wordt.

De verliezen drukken nog niet meteen op de resultaten over dit jaar. Volgens Sijbrand zal slechts 20 procent ervan direct van invloed zijn op de winst. Dat kan door afschrijvingen te doen in het laatste kwartaal, of door eerdere kwartaalcijfers te herzien. Boekhoudregels staan toe dat de resterende 80 procent pas in komende jaren wordt verrekend. In de tussentijd is het theoretisch mogelijk dat de verliezen minder worden – al ligt dat niet voor de hand. De economie kan aantrekken, waardoor bijvoorbeeld hypotheken die nu kansloos lijken toch worden afgelost.

Sijbrand zei dat de Nederlandse banken de verliezen van 2,8 miljard „gemakkelijk kunnen dragen”. De kredietverlening zou er ook niet door in gevaar komen. Hij benadrukte dat Nederland een relatief grote bankensector heeft en het dus logisch is dat er grote voorzieningen moeten worden getroffen.

De verborgen verliezen zaten met name in de portefeuilles met commercieel vastgoed, grootzakelijke kredieten en leningen aan grote mkb-bedrijven. Opvallend was dat er relatief weinig problemen waren met leningen aan kleine mkb-bedrijven en met hypotheken. Vooraf werd juist gedacht dat daar veel pijn zat. Bij ABN, dat volgend jaar naar de beurs wil, werden zelfs helemaal geen problemen met hypotheken ontdekt.

Dat komt vooral doordat Nederlandse banken en DNB erin geslaagd zijn om de ECB ervan te overtuigen dat Nederlandse hypotheken ‘anders’ zijn dan buitenlandse. Nederlandse banken verstrekken vaak hoge hypotheken. Maar volgens de Nederlandse banken en DNB lossen Nederlanders doorgaans keurig af. Kennelijk heeft de ECB dat argument geaccepteerd.

Rabobank krijgt klappen

Opvallend was ook dat Rabo in de hoek zat waar de klappen vielen. In alle typen leningportefeuilles werden bij Rabo de meeste verborgen problemen aangetroffen. In totaal bedroegen de benodigde afschrijvingen 2,1 miljard euro – meer dan de helft van de verliezen van de zeven banken.

Deels komt dat simpelweg doordat Rabobank een grote bank is en actief is in de sectoren die het meest te lijden hebben van de fragiele economie. Maar het komt ook doordat Rabo wat trager is geweest met het erkennen van problemen dan andere banken. Vorig jaar moest de vastgoedpoot van Rabo een verlies noteren van ruim 800 miljoen euro als gevolg van probleemkredieten. Dat was hoog tijd, vonden analisten. Bij ING waren de verborgen verliezen 1,1 miljard euro. Die bank heeft ruim 100 miljard euro meer aan leningen uitstaan dan Rabobank.

Tegelijkertijd blijven de kapitaalbuffers van Rabobank ook na deze correctie aan de royale kant. Ze dalen van 12,8 naar 12,0 procent. „Dat is van heel veel naar veel”, aldus Sijbrand.

Uit het onderzoek bleek verder dat Nederlandse banken hun datahuishouding veelal niet op orde hadden. Het was bijvoorbeeld vaak „een uitdaging” voor banken om gegevens over leningen te verstrekken, omdat die gegevens weggestopt zaten bij filialen van de bank. DNB maakte hier gisteren een punt van en waarschuwde dat de ECB hier streng naar zou gaan kijken wanneer zij het toezicht op 4 november overneemt.

Ook waren er „onvolledigheden” in de risicobeheersingsprocessen: banken hadden nogal eens moeite met het juist inschatten van de waarde van probleemkredieten. Sijbrand sprak van een „bijvangst” van „één tot twee dozijn” probleempunten per bank waar de banken de komende tijd op worden aangesproken.