Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Banken sterker, economie nog niet

Onderzoek dwong banken tot grotere buffers en openheid voor herstel vertrouwen.

Zijn de banken in Europa eindelijk weer gezond? Kunnen burgers en investeerders zeven jaar na de crisis weer vertrouwen op de banken? Uit de resultaten van het grote boekenonderzoek die de Europese Centrale Bank (ECB) gisteren publiceerde, zijn in elk geval twee belangrijke conclusies te trekken.

Eén: banken hebben het onderzoek bloedserieus genomen. Vooruitlopend op de uitslag hebben vele hun kapitaalbuffers – de reserves om toekomstige schokken op te vangen – flink opgehoogd. In die zin was het onderzoek bij voorbaat een succes.

De dertig grootste banken hebben sinds de aankondiging vorig jaar 60 miljard euro opgehaald op de aandelenmarkten. En nog eens 140 miljard euro via andere maatregelen, zoals de verkoop van obligaties die in aandelen kunnen worden omgezet (coco’s).

De 9,5 miljard euro die 13 van de 25 gezakte banken nog moeten ophalen is een gemakkelijk te verhapstukken bedrag voor beleggers.

Zo wilde de ECB het graag. De test moest streng genoeg zijn om geloofwaardig te zijn: daarom is 20 procent van de 130 banken gezakt, meer dan marktpartijen verwachtten. Maar ook niet zo streng dat beleggers ervan in paniek raken, vandaar het betrekkelijk lage tekort van 9,5 miljard. De beursreactie was vanmorgen over het algemeen weinig uitgesproken.

Conclusie twee: banken hadden dit onderzoek nodig. Het laat scherp zien dat banken de sterkte van hun buffers en de kwaliteit van hun leningen vaak fors overschatten. In totaal moesten banken hun boekhoudkundige buffers met 48 miljard euro naar beneden bijstellen. Dat was vooral het geval in Italië (12 miljard), Griekenland en Cyprus. Nederlandse banken deden het relatief goed. Hun buffers bleken ‘slechts’ 3,8 miljard te laag. De banken schatten hun problematische leningen zelf op 763 miljard euro, de ECB voegde daar 136 miljard aan toe.

Sommige analisten vragen zich af of de stresstest die volgde op het onderzoek streng genoeg was. Daarin is bekeken hoe banken verschillende economische scenario’s zouden doorstaan. De 9,5 miljard euro die banken tekortkomen is de uitkomst van het ‘zwarte scenario’. Mede omdat dit relatief laag is, wordt de vraag gesteld of de test strenger had gemoeten.

De niet eerder vertoonde mate van transparantie is in elk geval winst. Jan Sijbrand, directeur toezicht bij De Nederlandsche Bank, was verheugd dat hij ditmaal resultaten voor individuele banken kon tonen. Salman Ahmed van vermogensbeheerder Lombard Odier zei dat investeerders nu „zelf een oordeel kunnen vormen”.

Aan die transparantie schortte het lange tijd. In tegenstelling tot banken in de VS maakten Europese banken na het uitbreken van de crisis niet meteen schoon schip. Omdat beleggers daarom niet durfden investeren in banken konden die ook weinig uitlenen en bleef de economie haperen. Dat laatste probleem zou nu voor een belangrijk deel opgelost moeten zijn.

Of het herstel en de ruimere kredietverlening er ook komen blijft de vraag. ECB-vicepresident Constâncio zei gisteren dat banken nu geen beperkende factor meer zijn. Maar banken zelf zeggen dat ze te weinig goede kredietaanvragen krijgen. Ondernemers zouden niet durven investeren. Dat lijkt het scenario voor de nabije toekomst. Citigroup schreef gisteren dat de kredietvraag laag blijft, omdat het ondernemersvertrouwen afneemt. „De vooruitzichten blijven zeer onzeker.”