ING verhuist

Te huur: hol van de leeuw

AMSTERDAM - Exterieur van ING House, dat als hoofdkantoor van de verzekeringstak Nationale-Nederlanden fungeert. Sinds de splitsing van ING in een bank- en verzekeringstak zitten de hoofdkantoor afdelingen van ING op een andere locatie. Verzekeringstak Nationale Nederlanden trekt in de loop van 2015 uit het merkante gebouw aan de Zuidas, dat in 2002 in gebruik werd genomen door bankverzekeraar ING. ANP REMKO DE WAAL
AMSTERDAM - Exterieur van ING House, dat als hoofdkantoor van de verzekeringstak Nationale-Nederlanden fungeert. Sinds de splitsing van ING in een bank- en verzekeringstak zitten de hoofdkantoor afdelingen van ING op een andere locatie. Verzekeringstak Nationale Nederlanden trekt in de loop van 2015 uit het merkante gebouw aan de Zuidas, dat in 2002 in gebruik werd genomen door bankverzekeraar ING. ANP REMKO DE WAAL Foto ANP

Het was opgezet als prestigieuze thuisbasis voor een wereldspeler. Nu ING dat niet meer is, verlaat de bankverzekeraar De Schoen.

Voor de officiële opening in 2002 van het nieuwe hoofdkantoor huurde ING speciaal twee leeuwen in. De ene speelde een rol bij de openingsceremonie, de andere figureerde in een filmpje dat die dag werd getoond aan de gasten. In het filmpje inspecteert de leeuw het nieuwe onderkomen. Hij loopt over het dak, door de binnentuin, langs de lederen stoelen in de directiekamer. Af en toe gromt hij vervaarlijk. De camera zoomt eens in op zijn tanden.

De symboliek ligt er dik bovenop. Het nieuwe hoofdkantoor van ING, het ING House alias De Schoen, is het domein van een ontembaar dier. ING is dan in sneltreintempo een van de grootste financiële concerns ter wereld aan het worden. De leeuw is het perfecte symbool voor die superstatus en sluit natuurlijk mooi aan bij ING’s logo.

Toenmalig topman Ewald Kist heet zijn gasten welkom “in het hol van de leeuw”. Dat hol moet eveneens ING’s superioriteit illustreren. De vorm, de constructie. De dure kunstcollectie. De Schoen wordt een van de gezichtsbepalende gebouwen van de Zuidas, op dat moment een mondiaal financieel centrum in wording.

Foto Wikipedia

Twaalf jaar later is er veel veranderd. ING is gedwongen het prestigieuze pand te verlaten. Het concern zit midden in de verhuizing. De bankiers zijn al een tijdje weg. Over enkele maanden moeten ook de resterende verzekeraars vertrokken zijn. In het ING House is het nu ijzig stil.

De verhuizing is het gevolg van de grote crisis die ING trof in 2008. De financiële crisis brak uit en de Nederlandse staat moest ING te hulp schieten om te voorkomen dat het concern omviel. Dat gebeurde wel tegen strenge voorwaarden: ING moest zichzelf opknippen en drastisch inkrimpen.


Grotere kaart weergeven

Bij dat bescheidenere formaat paste bescheidener huisvesting, vond voormalig topman Jan Hommen. En dus gingen de bankiers terug naar hun oude, antroposofisch vormgegeven hoofdkwartier, het ‘Zandkasteel’ (alias de Apenrots), gelegen in het toch wat minder mondaine Amsterdam-Zuidoost. De verzekeraars keren terug naar de ‘Haagse Poort’, hun oude, saaie hoofdkantoor in Den Haag. Daar hebben ze straks als buren oer-Hollandse instanties als de Belastingdienst en bouwbedrijf BAM.

Einde van een tijdperk

Het definitieve vertrek van ING uit de Schoen markeert het einde van de gouden jaren van de financiële sector en de mondiale ambities die de Zuidas toen nog had als opkomend financieel centrum. Hoe dat tijdperk eruit zag, weet architect Roberto Meyer nog goed. Samen met zijn toenmalig zakelijk partner Jeroen van Schooten ontwierp hij het ING-hoofdkantoor.

In 1997 was het fusieconcern ING, een combinatie van de Postbank, NMB en Nationale-Nederlanden, net een paar jaar oud. Daarmee was een financiële kolos ontstaan die de wereld wilde veroveren.

Prins Willem Alexander did the official opening of the ING House, the head office of the ING group. The glass construction, designed by the architects Meyer and Van Schooten is an important eye catcher along the A10 highway. Willem Alexander was quite impressed. Opening ING House door Prins Willem-Alexander, in 2002. Foto ANP

Bij zo’n reus hoorde een navenant hoofdkantoor – de ING-top meldde in de opdracht expliciet dat zij een opvallend en toonaangevend gebouw wilde. “Het was de tijd waarin alle banken wereldwijd zich profileerden met architectuur”, zegt Meyer. ING kon natuurlijk niet achterblijven. Het mocht ook wat kosten.

De Zuidas was net in opkomst als een van de grote financiële centra. ING wilde met haar komst die ontwikkeling een impuls geven. ABN Amro was ING al voorgegaan. De Zuidas ligt bovendien dichtbij Schiphol en bij het binnenrijden van Amsterdam is het ING House het eerste gebouw dat je ziet.

“Het was niet alleen het poortgebouw van de stad. Het luidde ook de nieuwe toekomst van de Zuidas in.”

De ING-top koos destijds voor het ontwerp van Meyers bureau (destijds Meyer en Van Schooten Architecten, nu MVSA Architects), omdat het voldeed aan alle wensen. Bovenin het gebouw waren vergaderruimtes gemaakt in de stijl van alle regio’s waar ING actief was. Er was een Brazilië-ruimte, een Azië-ruimte.

Internationale ontmoetingsplek

Voor het “comfort” werden zes binnen- en buitentuinen aangelegd. “Buitentuinen met echte bomen en waar het ’s winters gewoon regent of sneeuwt”, aldus Meyer. Voor ING was het de perfecte internationale ontmoetingsplek.

“Als er een premier langskwam, was dít de plek waar hij werd ontvangen.”

De unieke vorm en met name het design – een aluminiumconstructie met een volledig glazen bekapping – onderscheidde ING van concurrent ABN Amro. Die huisde aan de overkant, in een meer klassiek, betonnen gebouw. Het ING-gebouw was volledig transparant. Dat vonden de bestuurders wel een mooi contrast. “Banken waren voorheen een soort burchten”, zegt Meyer. Ondoordringbare forten, waarvan mensen niet weten wat er binnen gebeurt.

“Een doorzichtig kantoor straalde transparantie uit. Dat wekte vertrouwen.”

Hoe on top of the earth de bankiers en verzekeraars van ING zich voelden, blijkt uit een anekdote die financiële website Follow the Money noteerde. Vlak voor de opening in 2002, toen de ING-top werd rondgeleid, zou een van de bestuursleden gevraagd hebben of er iets gedaan kon worden aan het 8.000 vierkante meter grote grinddak van het aanpalende waterbedrijf. Dat zou het uitzicht danig verpesten. Uiteindelijk werd het dak verfraaid met een kunstwerk van tienduizenden knikkers en panoramaspiegels. ING’s exacte rol daarin is niet bekend.

Foto ING

Meyer herinnert zich nog goed hoe nauw bestuurders betrokken waren bij het project. Wat hem opviel, was dat er geen enkele concessie mocht worden gedaan.

“Gedurende de hele bouw was steeds de vraag: halen we onze ambities nog wel? Wijken we niet af van de oorspronkelijke plannen. Dat zie je niet vaak bij een opdrachtgever.”

“Meestal wordt er gaandeweg toch wel wat afgezwakt of beknibbeld”, aldus Meyer.

Hoeveel het ING House uiteindelijk heeft gekost, is nooit bekend geworden. ING heeft er altijd over gezwegen en uit de jaarverslagen valt het niet op te maken. Maar volgens Meyer was het nu ook weer niet overdreven veel. In ieder geval niet internationaal vergeleken.

“Het was minder dan destijds gebruikelijk. En we hadden geen carte blanche.”

Vervlogen ambitie

Volgens Follow the Money ging het niettemin alles bij elkaar om een bedrag van minimaal 100 miljoen euro, waarvan 25 miljoen voor parkeergarages en andere voorzieningen. Per vierkante meter kantoorruimte zouden de kosten dus 10.000 euro hebben bedragen (aanvankelijk werd slechts 7.500 van de 20.000 vierkante meter gebruikt als kantoorruimte). Dat zou neerkomen op drie tot vier maal de gangbare prijs. Meyer stelt dat de kosten per meter maximaal twee maal het gangbare zijn geweest. Maar hij rekent met 20.000 vierkante meter.

In het ING House trekken volgend jaar advocaten van Lexence. Er zijn voor zover bekend nog geen andere huurders. Meyer kan er de ironie wel van inzien. Het ING House, ooit domein van de financiële masters of the universe, wordt straks bevolkt door juristen die goede zaken hebben gedaan bij de invoering van allerlei nieuwe regels die bedoeld zijn om de macht van banken te beteugelen.

Dat ING nu definitief wegtrekt uit het gebouw dat hij met zoveel liefde ontwierp en waar hij vier jaar van zijn leven aan gewerkt heeft, vindt Meyer wel spijtig.

“Voor mij blijft het toch een beetje het ING House.”

Hij betreurt ook dat het zo gelopen is met ING – en met de Zuidas. Dat is weliswaar nog steeds een van de meest exclusieve kantoorlocaties van Nederland. Maar de ambities van een mondiaal financieel centrum heeft het moeten laten varen.

“Dat doet wel een beetje pijn. Van een wereldspeler tot dit. En dat in zo’n korte tijd.”