Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Economie

Iedereen wil gratis energie

Het enthousiasme om zelf zonne- energie op te wekken is groot. Het is vaak slim en bijna altijd verstandig.

Illustratie XF&M

Zonder dat iemand het opmerkte, brak Nederland vorige maand een record. Zonnepanelen op de Nederlandse daken leverden toen in totaal 1 gigawatt op. Genoeg om 265.000 huishoudens te voorzien van elektriciteit.

Het enthousiasme voor zonnepanelen op het dak is groot, volgens energiedeskundigen. De afgelopen twee jaar verdubbelde het aantal zonnepanelen jaarlijks. Eind 2013 lagen er circa 3,4 miljoen zonnepanelen op de Nederlandse daken, volgens het CBS. Het is opmerkelijk dat het aantal zonnepanelen onverminderd groeit, ook nadat in augustus van het vorig jaar de speciale subsidie werd afgeschaft. „Dat gaf slechts even een dipje”, aldus Jilt Sietsma, productmanager zonnepanelen van energiebedrijf Nuon.

Dat de groei aanhoudt, is te danken aan de zogenoemde salderingsregeling: de hoeveelheid elektriciteit die een particulier opwekt via zijn zonnepanelen wordt op de energierekening weggestreept tegen de elektriciteit die hij afneemt van de energiemaatschappij.

Energiebedrijven zijn verplicht om alle elektriciteit die een huishouden met zonnepanelen aan het net levert tegen het geldende stroomtarief af te nemen, mits de particulier minder levert dan hij afneemt voor eigen gebruik. De aanschaf van zonnepanelen heeft dus direct een positief effect op je maandelijkse lasten.

Nuon schrijft de groei ook toe aan een kopieereffect: maar weinig mensen willen de laatsten in hun straat zijn die zonnepanelen op hun dak leggen. Ook uit onderzoek van de universiteit van Stanford blijkt dat mensen eerder geneigd zijn om over te gaan tot aanschaf van zonnepanelen wanneer de buren deze reeds hebben. Ze doen onbewust graag mee met de massa.

Wat ook een rol speelt: wanneer de buren zonnepanelen hebben aangeschaft, is informatie over zonnepanelen eenvoudiger te verkrijgen. Jilt Sietsma: „Toen ik eens een klant vroeg naar zijn motivatie om zonnepanelen aan te schaffen, kreeg ik een wat vage reactie. Doorvragend bleek dat hij de enige eigenaar was in een rij van zes huizen die geen zonnepanelen had. Hij wilde ze dus eigenlijk gewoon hebben, omdat hij uit de toon viel.”

Wim Sinke, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en manager zonne-energie bij het Energieonderzoek Centrum Nederland, is blij dat de subsidie is afgeschaft. „De salderingsregeling is effectiever dan subsidie. Die subsidie heeft geholpen om de eerste mensen over de streep te trekken om panelen op hun dak te plaatsen, maar de voortdurende vraag of er wel of geen geld beschikbaar was, leidde tot een stop-go-situatie. Mensen wachtten af. Dat was niet goed voor de opbouw van de zonnestroomsector: in een onzekere markt wordt niet geïnvesteerd in de opleiding van installateurs, ontwikkeling van nieuwe producten en kwaliteitsborging.”

Hoe rendabel is het om zonnepanelen op je dak te plaatsen? Milieu Centraal heeft berekend dat zonnepanelen op een gemiddelde gezinswoning (aanschaf- en installatiekosten circa 2.900 euro) een jaarlijkse besparing van circa 300 euro op de energierekening oplevert.

Bij plaatsing van de panelen onder ideale omstandigheden (op het zuiden, niet in de schaduw van bomen of gebouwen, hellinghoek van 30-40 graden) leveren ze circa 6 procent rendement op je investering op, volgens de milieuorganisatie. Aanzienlijk meer dan de bank geeft. Zeker nu zonnestroomsystemen door technische ontwikkelingen, meer vraag en goedkope panelen uit China fors in prijs zijn gedaald. Panelen zijn nu zo’n 65 procent goedkoper dan in 2006.

Simplistische rekensommetjes

Als je ruimte hebt en de omstandigheden goed zijn, kun je min of meer stellen dat de aanschaf van zonnepanelen altijd slim is, zegt Sinke. „Je kunt eraan verdienen en je draagt bij aan een duurzamere wereld.”

Zelfs als de omstandigheden niet ideaal zijn, is het een goed idee, meent hij. „Je haalt dan niet de maximale opbrengst uit je panelen, maar zolang je energierekening erdoor daalt, is het verstandig.”

We moeten af van simplistische rekensommetjes, vindt Sinke. „Waarom zou je de aanschaf in zeven jaar moeten terugverdienen als zonnepanelen minimaal 25 jaar meegaan? Zolang de spaarrente rond de 0 procent ligt, is investeren in zonne-energie altijd het overwegen waard.”

De huidige snelle groei van het aantal zonnepanelen in Nederland zet door, denkt Sinke. Onder meer omdat minister Kamp (Economische Zaken, VVD) heeft aangekondigd dat de salderingsregeling in elk geval tot 2020 blijft bestaan. Deze regeling scheelt de schatkist wel inkomsten, doordat een deel van de energierekening bestaat uit belastingen. Ga je zelf opgewekte stroom tegen dezelfde prijs terugverkopen aan het net, dan betaal je die belastingen dus niet.

Sinke: „Daarom werken overheid en zonnestroomsector aan een duurzame stimuleringsregeling die na 2020 de saldering vervangt. Daarbij moeten we ons ook afvragen hoe we de groeiende hoeveelheid stroom uit zonnepanelen en windturbines optimaal kunnen gebruiken en in het energiesysteem kunnen inpassen.”

Nieuwe realiteit

Is het dan wel slim dat energiebedrijven de aanschaf van zonnepanelen promoten en de consument ook energieleverancier wordt? Worden allerlei problemen niet voorkomen als alleen de bedrijven energie leveren? „Dat heeft geen zin”, zegt Jilt Sietsma van Nuon. „Zelf stroom opwekken en duurzamere huishoudens zijn de nieuwe realiteit.”

De trend is volgens hem dat we minder afhankelijk willen zijn van fossiele brandstoffen uit het buitenland, minder vervuilend willen leven en willen besparen op onze energielasten. En dus is de consument geïnteresseerd in het zelf opwekken van schone energie. „Daar moeten we ons niet tegen verzetten, maar in meegaan”, zegt Sietsma.

Daarom verkoopt Nuon hoogrendementsketels, zonnepaneelsystemen en isolatie. „Die zijn namelijk ook in de bouwmarkt te koop, dus de klant schaft ze toch wel aan. We moeten inspringen op de behoeften van de klant, als we ze op de lange termijn willen behouden.”