Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Economie

De zeven vragen die je niet durfde te stellen over ebola

Het ebola-virus grijpt steeds sterker om zich heen. Vrijwel alle patiënten leven en sterven in drie West-Afrikaanse landen: Guinee, Liberia en Sierra Leone. Wat is er nou precies aan de hand? Beknopte antwoorden op de zeven belangrijkste vragen.

Foto EPA / Dennis M. Sabangan

Het ebola-virus besmet steeds meer mensen. Vrijwel alle patiënten komen uit de drie West-Afrikaanse landen: Guinee, Liberia en Sierra Leone. Wat is er precies aan de hand? Beknopte antwoorden op de zeven belangrijkste vragen.

1. Wat is ebola?

Ebola is een virus dat een ernstige, besmettelijke ziekte veroorzaakt. Het RIVM noemt de volgende ziekteverschijnselen: hoge koorts, hoofdpijn, spierpijn, braken, diarree en bloedingen in het lichaam. Het virus dook voor het eerst op in 1976. De Vlaamse arts Peter Piot was een van de ontdekkers. Het Antwerpse laboratorium waar hij werkte kreeg bloed opgestuurd van een Belgische non die ziek was geworden in Zaïre (nu Congo). Ze overleed na een week.

Vijf onderzoekers in Antwerpen kweekten het virus en deden proefdierexperimenten. In de elektronenmicroscoop zagen ze lange draadachtige structuren van een virus dat sterk leek op het negen jaar eerder ontdekte en net zo dodelijke Marburgvirus, maar dat bleek het niet te zijn. In de Verenigde Staten is het virus verder gekarakteriseerd.

2. Hoe je kun je het oplopen?

Mensen raken vooral besmet als ze in aanraking komen met het bloed of de uitwerpselen van reeds besmette patiënten, die vaak diarree hebben en overgeven. In urine, moedermelk, sperma, tranen en speeksel kan het virus zitten. Deze week is het virus ook in zweet gedetecteerd.

Relatief veel verplegers en artsen raken besmet doordat ze ondanks voorzorgsmaatregelen tijdens het verzorgen van de zieken toch in contact komen met hun uitwerpselen.

3. Hoe gevaarlijk is ebola?

In absolute getallen ligt het aantal doden bij deze uitbraak veel hoger dan bij vorige uitbraken. Sinds het virus in 1976 werd ontdekt, zijn er bij ongeveer 25 uitbraken enkele honderden slachtoffers gevallen, terwijl het er nu al meer dan 5.000 zijn. Hoe komt dat? Wetenschapsredacteur Wim Köhler legt uit:

“De ebola-uitbraak vindt plaats in een paar van de armste landen van Afrika. Daar is nauwelijks gezondheidszorg aanwezig en er zijn weinig artsen. Ook wordt er vaak minder adequaat gehandeld dan in westerse landen. Daardoor kan ebola zo snel om zich heen grijpen.

Daarnaast zijn bepaalde culturele gebruiken van invloed. Zo is het daar normaal om lichamen van doden aan te raken, en dat maakt kans op besmetting groter. In overleden patiënten blijft het virus nog dagen besmettelijk.”

4. Kun je ervan genezen?

Ja, je kunt ervan genezen. Op eigen kracht, ondersteund met een vochtinfuus en goede verzorging, overleeft 30 tot 60 procent van de patiënten. Er zijn ook experimentele medicijnen. Bijvoorbeeld ‘Zmapp’, ontwikkeld door het Amerikaanse leger en getest op apen. Op die dieren had het medicijn een positief effect. Maar niet alle patiënten die het medicijn gebruikten, genezen. Een deel is alsnog gestorven aan de gevolgen van het virus.

Dat heeft mogelijk te maken met het moment waarop ze het middel krijgen toegediend: hoe langer men wacht, hoe kleiner de kans op genezing is. Verder is het nog (lang) niet in groten getale verkrijgbaar, waardoor het medicijn niet op grote schaal kan worden ingezet in Afrika. Het enige wat op dit moment écht helpt is het goed verzorgen van de patiënt.

Er zijn ook nog vaccins in ontwikkeling, die worden nu getest op mensen. De verwachting is dat die in het voorjaar van 2015 op beperkte schaal kunnen worden ingezet om mensen te beschermen tegen besmetting.

5. Hoeveel slachtoffers zijn er inmiddels en waar?

Dat weten we niet precies. De Wereldgezondheidsorganisatie komt regelmatig met updates, maar zegt daar ook altijd bij dat het werkelijke aantal - vooral in het West-Afrikaanse land Liberia - stukken hoger ligt. Dat komt doordat niet alle besmette mensen naar officiële medische posten en ziekenhuizen gaan en dat veel families hun zieken thuis verzorgen.

De meest recente aantallen in de drie zwaarst getroffen Afrikaanse landen, die de WHO woensdag bekendmaakte, zien er als volgt uit:

Aantal doden:

  • Guinee: 904
  • Liberia: 2.705
  • Sierra Leone: 1.259
  • Totaal: 4.868

Aantal ebola-patiënten:

  • Guinee: 1.540
  • Liberia: 4.665
  • Sierra Leone: 3.706
  • Totaal: 9.911

In Amerika en Europa zijn er tot nu toe slechts een paar patiënten bekend. Er zijn zieke hulpverleners overgevlogen uit ebola-landen die nu worden behandeld in Hamburg, Frankfurt, Oslo, Londen, Madrid en twee Amerikaanse steden. In Spanje raakte een verpleegkundige besmet tijdens de verzorging van een patiënt. Dat overkwam ook twee verpleegkundigen in Dallas (Texas), die de Liberiaan Thomas Duncan verzorgden. Hij reisde besmet Liberia uit en werd ziek in de VS.

6. Hoe staat het met de strijd tegen ebola?

Er zijn verschillende maatregelen aangekondigd. In westerse landen, onder andere in Amerika, wordt een ebola-patiënt direct geïsoleerd. Maar het grootste gevaar is het tekort aan goede hulpverleners in West-Afrika. Voor de ebola-uitbraak waren er bijvooreeld in Liberia slechts tientallen artsen.

Daarnaast is er een tekort aan financiële middelen. Vorige week zei secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Ban Ki-moon, dat de VN pas 100,000 dollar heeft ontvangen - een fractie van de 1 miljard dollar die de organisatie zegt nodig te hebben en van de tot nu toe beloofde 250 miljoen dollar. De VN richtte een speciaal fonds op.

De WHO meldde verder woensdag dat de drie zwaarst getroffen landen - Liberia, Sierra Leone en Guinee - te weinig plekken hebben om patiënten op te vangen. Volgens de WHO hebben ze slechts 25 procent van de benodigde bedden. Er zijn vijftig centra nodig om zieken op te vangen, maar met de buitenlandse steun zijn er slechts dertig centra op te zetten. En daarbij is er dus een tekort aan ebola-artsen.

De Centers for Disease Control and Prevention houden rekening met een worst case scenario van 1,4 miljoen patiënten, eind januari. “We zijn bang dat het onmogelijk is om deze epidemie onder controle te krijgen zonder massaal extra hulpverlening”, schreven infectieziektespecialisten Jeremy Farrar en Peter Piot (mede-ontdekker van het ebolavirus) op 23 september in The New England Journal of Medicine.

7. Hoe groot is de kans dat ebola ook Nederland bereikt?

Die kans is er zeker, vooral in de vorm van hulpverleners die terugkeren uit de getroffen ebola-landen. Zolang die goed in de gaten worden gehouden lijkt de kans op een ebola-uitbraak klein. Daarnaast heeft Nederland, net als andere westerse landen, wel een goed gezondheidssysteem, waardoor de kans op een epidemie nihil is. Toch geeft dit geen garantie. Köhler:

“Wat gebeurt er als iemand die besmet is, maar nog niet ziek, naar Europa reist en dan ziek wordt? Deskundigen verwachten dat de patiënt naar de dokter gaat, dat de arts dan de juiste vragen stelt en vervolgens de patiënt als mogelijke ebola-patiënt in een ziekenhuis laat opnemen. En dat moet dan een ziekenhuis zijn waar een patiënt geïsoleerd kan worden verpleegd.

Op die manier maakt ebola weinig kans op ruime verspreiding in Nederland. Maar: ook in Europa bestaan gebieden waar de regering geen grip op heeft, bijvoorbeeld wijken in grote steden met veel buitenlanders, ook Afrikanen, waar de overheid wordt gewantrouwd. Als de zorg daar ook ondermaats is, kan er een plaatselijke ebola-haard met tientallen patiënten ontstaan.”

Bekijk ook de infographic op NRCQ over wat ebola doet met de economie in West-Afrika.