Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Economie

‘De NS verdiende meer dan 100 miljoen euro aan de ov-chipkaart’

Columnist Ilja Leonard Pfeijffer vrijdag in nrc.next

illustratie jet peters
illustratie jet peters

De aanleiding

De ov-chipkaart ligt onder vuur. Sinds 9 juli is de pas het enige betaalmiddel in het openbaar vervoer, maar er klinkt veel kritiek. De Tweede Kamer sprak er vorige week uitvoerig over. Ook nrc.next-columnist Ilja Leonard Pfeijffer mengde zich in de discussie. ‘Het lijkt me niet overdreven te stellen dat de NS meer dan 100 miljoen euro heeft verdiend aan de invoering van de ov-chipkaart’, schreef Pfeijffer. ‘Misschien kunnen de factcheckers van deze krant dat controleren.’ Nou, bij dezen.

Waar is het op gebaseerd?

Pfeijffer komt tot zijn 100 miljoen op basis van vier argumenten. Eén: mensen die vergeten uit te checken verliezen hun borg, dat ‘levert de NS 16 miljoen euro op’. Twee: voor een ov-chipkaart betaal je 7,50 euro, maar de productiekosten zijn 40 cent, ‘een schone winst van 19,6 miljoen euro’. Drie: de 20 euro die je moet hebben om met de trein te reizen. ‘De NS noemt dat een borg. Ik noem dat een renteloze lening van 56 miljoen euro.’ En vier: de administratieve kostenbesparing die de ov-chipkaart oplevert. Samen: ‘meer dan 100 miljoen euro’.

En, klopt het?

De cijfers die Pfeijffer noemt komen niet uit de lucht vallen. In de discussie rond de ov-chipkaart duiken ze op in allerlei beleidsdocumenten. Om te beginnen, het niet uitchecken. Zo’n 1,7 procent van de reizen zonder abonnement, dus die op borg, wordt niet uitgecheckt, blijkt uit onafhankelijk onderzoek door Panteia. Dat was in 2013 samen inderdaad goed voor 16 miljoen euro, en dat geld komt toe aan de vervoerders.

Lees: vervoerders, meervoud. Niet de NS is namelijk de beheerder van de ov-chipkaart, maar Translink (TLS), een organisatie zonder winstoogmerk, met vier vervoerders als eigenaar (de NS voor 68,75 procent, RET en GVB allebei 12,5 en HTM 6,25). TLS beheert het geld op de ov-chipkaarten, verwerkt de transacties en maakt de borg van niet-uitcheckers over. De NS ontving hier in 2013 de helft van, dus niet 16 maar 8 miljoen euro.

Op naar de prijs van de ov-chipkaart. De adviesprijs is door de vervoerders vastgesteld op 7,50 euro. Daarin zit de ruim 90 cent inkoopprijs van de kaart (dus niet 40, zoals Pfeijffer beweert). Let wel: dit is de kale pas, zonder beveiliging, bedrukking en andere diensten die erop verleend worden. Ook hier geldt: TLS produceert de kaarten, niet de NS. De prijs van 7,50 euro is door alle vervoerders vastgesteld als ‘kostendekkend’. Het verschil tussen productiekosten en verkoopprijs is dus geen winst. Sterker nog, soms zijn er acties waarbij vervoerders de pas onder kostprijs verkopen, zoals de ‘2 euro-actie’ afgelopen zomer. Ook als je een abonnement hebt bij de NS betaal je niets voor je ov-chipkaart.

En de borg? Nog los van de vraag of je de verzamelde borg als ‘winst’ mag beschouwen, en los van het feit dat niet elke reiziger borg betaalt (denk: abonnementhouders), en dat niet iedereen met een chipkaart daar de volle 20 euro op heeft staan: TLS is degene die dat geld beheert, niet de NS. Volgens een TLS-woordvoerder stond er gisteren „ruim 135 miljoen” euro aan tegoed op alle ov-chipkaarten tezamen. TLS gebruikt dit als ‘kasgeld’, om bijvoorbeeld het automatisch opladen van passen voor te schieten. TLS ontvangt wel rente over dat bedrag. Vervoerders kunnen er echter niet over beschikken. Het is dus geen ‘winst’ voor de NS.

Maar wat heeft de NS dan wél verdiend aan de ov-chipkaart? TLS is een onderneming zonder winstoogmerk, maar dat betekent zeker niet dat er geen resultaat wordt geboekt. Volgens de jaarrekening was dat 13 miljoen euro in 2013. Daarvan is toen voor het eerst dividend uitgekeerd aan de aandeelhouders waaronder dus, inderdaad, de NS. Dat dividend was 10 miljoen euro, waarvan je redelijkerwijs kunt vermoeden dat de NS 68,75 procent ontving: dat is immers het aandeel.

Je kunt dus stellen dat de NS in 2013 zo’n 6,9 miljoen euro heeft verdiend aan de ov-chipkaart. Echter, dan neem je de investeringen die de NS heeft gedaan in TLS weer niet mee. Die zijn nooit openbaar gemaakt, maar zijn volgens woordvoerders van zowel TLS als NS „een veelvoud” van dat dividend.

Conclusie

Columnist Ilja Leonard Pfeijffer schrijft dat de NS ‘minstens 100 miljoen’ heeft verdiend aan de invoering van de ov-chipkaart, onder meer aan reizigers die vergaten uit te checken. De bedragen die hij noemt hebben echter geen betrekking op de NS, maar op een ander bedrijf: Translink, de beheerder van de ov-chipkaart. We beoordelen de stelling dus als onwaar.