Seth Gaaikema (75) overleden

Seth Gaaikema vorig jaar tijdens de inspiratieplusdagen voor oudere werkzoekenden georganiseerd door het UWV in het Beatrix Theater. Foto ANP / Desiree Schippers

Cabaretier en tekstschrijver Seth Gaaikema is overleden als gevolg van hartfalen, zo laat zijn management weten. Eerder op de dag was hij opgenomen met hartklachten in het Jeroen Bosch Ziekenhuis.

Volgens theatermaker Joop van den Ende, die veel met Gaaikema samenwerkte en hem een “dierbaar” en “intellectueel” persoon noemde, was de tekstschrijver fysiek ‘op’. Dat zei Van den Ende vanavond in RTL Boulevard in reactie op zijn overlijden:

“De laatste jaren kreeg hij steeds meer moeite. Zijn lichaamskracht nam af. Hij wilde nog zo veel, maar het lichaam vond gewoon niet meer de ruimte. Het deed me pijn als ik dat zag. Zijn geest was nog zo veel rijker.”

Ook op Twitter reageerden collega’s met hartelijke woorden:

Twitter avatar claudiadebreij Claudia de Breij Er moet nog ergens een foto zijn van een 15-jarige De Breij met een destijds viefe Gaaikema, op de toppen van zijn roem. Lieve man. RIP.
Twitter avatar jochemmyjer Jochem Myjer Collega Seth Gaaikema overleden. Wat treurig. Dat was een hele lieve man. Sterkte voor de nabestaanden.

Bij het grote publiek werd Gaaikema vooral bekend als cabaretier en woordkunstenaar. Gaaikema nam begin dit jaar na een 55-jarige loopbaan en meer dan twintig voorstellingen afscheid van het theater. Bij die gelegenheid zei hij:

“Ik heb 55 jaar in liedjes en teksten commentaar gegeven op de maatschappij. En nu moet de maatschappij het zelf maar doen.”

Gaaikema was de zoon van twee doopsgezinde predikanten. Na een studie Nederlands begon hij voor Wim Kan teksten te schrijven in 1958. Zijn eerste optreden als cabaretier met als titel Avondje Nederlands, was in 1961. Negen jaar later kwam zijn doorbraak met de voorstelling Tien Miljoen Geboden.

Gaaikema was minder scherp

Later zou hij zelf het toneel op gaan en oudejaarsconferences verzorgen. Als cabaretier verwierf hij bij het grote publiek vooral bekendheid in de jaren 80 en 90 met zijn oudejaarsconferences, waarin hij de politiek op de hak nam. Maar de tijd waarin hij nog populair was, lag inmiddels ver achter hem volgens NRC-redacteur Henk van Gelder:

“De laatste tien, vijftien jaar is hij danig uit de mode geraakt. Hij was minder spits dan de generatie die na hem kwam. En in tegenstelling tot Youp van ’t Hek en Freek de Jonge kon hij niet meer meekomen.”

Gaaikema vertaalde en bewerkte ook musicals zoals My Fair Lady en The Phantom of the Opera, voor dat werk ontving hij in 2000 de Kubus Oeuvre Award. Ook schreef hij eigen musicals zoals de Swingpop en Kuifje: de Zonnetempel, maar daar had hij in tegenstelling tot zijn vertaalwerk minder succes mee. Daarnaast bracht hij bundels en liedjes uit. Zijn werk leverde hem de Culturele prijs van de provincie Groningen, de Gouden Harp en de Musical Oeuvre Award op.

In een interview in 2002 met NRC zei Gaaikema over het schrijven van musicals:

“Karakteropbouw wordt bij musicals te vaak vergeten. Ik kan pas gaan schrijven als ik om de karakters héén kan lopen. Ik lees me suf over zo’n onderwerp en toch kan het soms maanden duren voordat er iets gaat leven. Dan moet ik wachten tot ik een van de personages een zin hoor zeggen. Die zin heb ik dan natuurlijk zelf bedacht, maar hij moet aanvoelen alsof hij niet van mij komt. Ik begrijp heel goed dat de schrijfster van Harry Potter alle zeven boeken al in haar hoofd heeft: het moet inderdaad in je hoofd al bestaan voordat je kunt gaan schrijven.”

AvroTros zendt rond middernacht op NPO1 een herhaling uit van de TV Show waarin Ivo Niehe een bezoek brengt aan de cabaretier. Op themakanaal NPO Best is om 23.00 uur een herhaling van TV Monument met Gaaikema in de hoofdrol te zien.

Lees ook Seth Gaaikema ten voeten uit: ‘Waar zouden we zijn zonder de trein? Thuis!’.

    • Anouk Eigenraam