Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Televisie

Hoe kan tv overleven?

Netflix, Amazon, YouTube, Apple, HBO. Kijkers krijgen steeds meer keuze. Tegelijkertijd is de smartphone voor jongeren al het eerste scherm, de tv het tweede.

De kijker van de toekomst is moeilijk te bereiken.

Mipcom, een van de grootste beurzen en congressen over televisie, vorige week in het Zuid-Franse Cannes, kent een bovenwereld en een benedenwereld. Letterlijk.

De benedenwereld, dat is de kelder van het Palais des Festivals et des Congrès. Daar zitten de stands van televisieproducenten uit de hele wereld. Van Zuid-Koreaanse animatie tot Argentijnse telenovelas. En van Scandi-crimi’s tot Turks kostuumdrama.

Beneden laat bijvoorbeeld de verkoper van Xingghuang Film & TV uit de Chinese stand Chongqing zijn pratende panda’s en andere tekenfilms zien op een laptopje. En aan het eind van rij H, op een stand van twintig vierkante meter, brengt de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) documentaires en kinderprogramma’s aan de man namens de omroepen. Hier verkoopt de NPO bijvoorbeeld afleveringen van Tegenlicht aan zenders uit Japan en Letland. De Letten betalen 700 euro per uitzending, een fractie van de productiekosten.

De bovenwereld, dat is het Grand Auditorium op de glanzend witte eerste verdieping van het Palais. Daar vinden ook de voorstellingen plaats tijdens het Filmfestival. Vorige week maandagavond was er de wereldpremière van de dure miniserie The Book of Negroes. De serie – een Twelve Years A Slave, maar dan over meer dan dertig jaar, met een slavin in plaats van een slaaf – is een coproductie van de Canadese publieke omroep CBC en het Amerikaanse BET. Hoofdrolspelers Cuba Cooding Jr en Aujanue Ellis pinkten een traantje weg na de première. Cooding vertelde dat hij het gelijknamige boek lang niet had willen lezen vanwege het N-woord in de titel. Ellis hoopte dat de strijd tegen slavernij van de hoofdpersoon die zij speelt, mensen zal inspireren te vechten voor gelijke rechten, te beginnen in haar eigen staat Mississippi.

Zo blijft de Mipcom een beurs van tegenstellingen. Dat geldt zeker voor de dertigste editie van vorige week. Nog nooit kochten zoveel bedrijven – traditionele aanbieders én nieuwe partijen – uitzendrechten voor digitale en video-on-demandplatformen. Zowel boven als beneden worstelen de deelnemers, uit de Verenigde Staten, uit Nederland en uit 110 andere landen, met hetzelfde dilemma: hoe moeten wij ons aanpassen aan de digitalisering?

Drie vragen en antwoorden van de Mipcom in Cannes.

1 Alles wordt ‘on demand’. Hoe blijven kijkers geïnteresseerd in lineaire tv?

Volgens experts zullen kijkers in de toekomst alleen nog belangrijke sportwedstrijden en andere programma’s waarover ze willen meepraten rechtstreeks kijken. Sommige mensen vinden het Eurovisie Songfestival alleen nog leuk als zij er de grappige tweets van medekijkers bij lezen. „Het gebruik van de smartphone zorgt dat je het live moment van televisie langer kan vasthouden”, zegt Maarten Meijs, directeur Talpa Global, in Cannes. „Mobiele apps maken tv relevant voor meer kijkers.” In de VS experimenteerde Talpa met Twitter bij zijn talentenjacht The Voice. Kijkers konden een kandidaat in de wedstrijd houden door te tweeten met #voicesave.

Indrukwekkende cijfers lepelde Fred Graver van Twitter op tijdens een sessie in Cannes. Volgens hem gaat 95 procent van alle gesprekken over tv inmiddels via Twitter. Tussen kijkers onderling, maar tussen cast en fans, bijvoorbeeld van de serie Scandal (ABC). Driekwart van de Twitter-conversatie over tv vindt plaats via de smartphone. En 70 procent van de tweets wordt bekeken voor de televisie. Dankzij de smartphone kunnen kijkers ook actief meedoen met spelletjes en realityshows. Dat was al lang de belofte – de rode knop op de afstandsbediening – maar het bewijst zich nu in de praktijk. Tijdens Mipcom kwamen diverse voorbeelden langs (zie rechts en op nrc.nl).

Talpa maakt al langer Weet ik veel (RTL 4), een quiz met Linda de Mol waarbij kijkers via een app kunnen meedoen. En Utopia werd in Cannes aangeboden met een compleet online platform. De realityserie komt eind oktober in Turkije op tv, later op Sat1 in Duitsland en Roemenië volgt in de lente. Op RTL 4 brengt Talpa binnenkort de spelshow The Big Picture. Deelnemers kunnen de hulp inroepen van meespelers thuis, via een app. „Veel interactiviteit was nice to have, leuk voor erbij”, zegt Maarten Meijs. „Hier in Cannes werden wel formats verkocht die helemaal niet werkten. Bij The Big Picture is het digitale element volledig geïntegreerd.”

Via sociale media is een nieuw format sneller wereldwijd bekend, zegt Meijs. „Als producent moet je beter zijn voorbereid op vragen van klanten. Dat geldt zeker voor het digitale deel.”

2 Hoe wordt de jonge kijker bereikt?

Iedereen zoekt ze. Van de publieke omroep in Nederland tot de grote Walt Disney Company. De ‘millennials’, de ‘digital natives’, de jonge kijkers, tieners en twintigers. Belangrijke vraag in Cannes vorige week: wat willen die jonge kijkers, hoe kunnen tv-makers ze begrijpen? Ze kijken veel minder traditionele tv dan oudere generaties. En een abonnement op een kabelmaatschappij of een tv-dienst voelt bij jongeren alsof ze zich enorm vastleggen. „Alsof ze een huwelijk aangaan”, zei de baas van een Turkse kabelmaatschappij.

Korte filmpjes op YouTube, is wat jonge mensen willen zien, denkt de tv-industrie nu. „De kortere spanningsboog van millennials zorgt dat de vraag naar korte video’s blijft groeien”, voorspelde Ynon Kreiz vorige week. De ex-topman van Endemol is nu bestuursvoorzitter van Maker Studios. Dat is een van ’s werelds grootste aanbieders van YouTube-kanalen, plekken op het videonetwerk waar makers, vaak amateurs, regelmatig eigen video’s plaatsen. Maker verzorgt onder meer promotie, begeleiding en reclameverkoop van deze ‘YouTube-talenten’.

Disney kocht Maker Studios dit voorjaar voor 1 miljard dollar. „Alleen zo kan Disney relevant blijven voor jongeren”, aldus Kreiz. Volgens hem hebben zijn kanalen 550 miljoen abonnees die 9 miljard keer een video bekijken per maand. In Cannes kondigde Maker de eerste kruisbestuiving met Disney aan. Het gaat blokken samenstellen met zijn beste video’s voor de (gewone) zenders Disney Channel en Disney XD.

Ook producent Endemol heeft een netwerk van YouTube-kanalen: Endemol Beyond. Dat is nu nog alleen actief op grotere tv-markten als de VS, Duitsland en Frankrijk. De divisie wil zich onderscheiden van partijen als Maker Studios met de ‘betere’ filmpjes. „Maker doet alles, ook heel veel bulk”, zegt Laurens Drillich van Endemol Nederland. „Endemol Beyond wil premium content aanbieden.” Drillich vertelde in Cannes dat hij ook een plan heeft gemaakt voor eigen Nederlandse YouTube-kanalen. Wat hij precies gaat doen wil hij nog niet vertellen. „Het is een moeilijke wereld om geld te verdienen.” Gaan online makers Endemol uit de markt prijzen? „Ik denk niet dat zij ooit Moordvrouw, Penoza of Miljoenenjacht gaan maken.”

3 Hoe wordt er nog geld verdiend?

Netflix, Amazon, YouTube, Apple, HBO, kijkers krijgen veel meer keuze. Tegelijkertijd is de smartphone voor veel mensen al het eerste scherm, de tv het tweede. En jonge kijkers wenden zich af van traditionele tv. Dat alles zorgt dat het traditionele economische model – producent maakt programma, zender brengt het op tv, distributeur levert het bij de kijkers thuis – zal veranderen. Wat kan je beter zijn: tv-zender of tv-producent? „Het is een goed moment om aan de kant van de productie te zitten”, zegt Maarten Meijs van Talpa. „In Nederland is het nog steeds gemakkelijker om geld te verdienen voor de zenders” zegt Laurens Drillich van Endemol. Maar op de langere termijn staat het businessmodel van de zenders wel degelijk onder druk, aldus Drillich.

De sterkere positie van nieuwe ‘zenders’ – de tech-giganten en de grote kabelmaatschappijen – was dan ook een belangrijke drijfveer achter de fusie van Endemol, Shine en Core Media. Die werd anderhalve week geleden goedgekeurd. Drillich: „Dat geeft ons meer slachtkracht, meer mogelijkheden nieuwe dingen te ontwikkelingen, een grotere catalogus van formats.” Daarbij, zegt hij, was het ook een zet vanuit de aandeelhouders. Investeerder Apollo was al eigenaar van Endemol en Core (American Idol, So You Thing You Can Dance); Shine (MasterChef, Biggest Loser) was van 21st Century Fox van de familie Murdoch. „De kans om wereldleider te worden moet je niet laten liggen”, zei James Murdoch, operationeel directeur van 21st Century Fox en zoon van topman Rupert Murdoch, op het podium in Cannes. „Dit is een business die kan profiteren van meer schaalgrootte.”

Meer kansen, maar ook meer onzekerheid dus voor de televisiemakers. Zowel voor de bovenwereld als de benedenwereld van de tv-industrie.