Cleese geeft in autobiografie bouwstenen prijs van een geestig genie

In 2006 was hij ‘te moe’ om nog komedie te maken en kondigde zijn pensioen aan. Acht jaar later heeft John Cleese (1939) meerdere solotournees en een Monty Python-reünie achter de rug. En vandaag verschijnt zijn autobiografie.

John Cleese in 2011
John Cleese in 2011 Foto ANP

In 2006 was hij ‘te moe’ om nog komedie te maken en kondigde zijn pensioen aan. Acht jaar later heeft John Cleese (1939) meerdere solotournees en een Monty Python-reünie achter de rug. En vandaag verschijnt zijn autobiografie.

Heel ver zoeken naar de oorsprong van die hervonden vitaliteit hoeft niet. Want Cleese kwam er de afgelopen jaren gewoon voor uit: hij had geld nodig. Recent verloor Cleese samen de vier nog levende leden van sketchgroep Monty Python - Graham Chapman overleed in 1989 - een rechtszaak. Ze moesten hun oud-producer royalty’s betalen voor het succesvolle Spamalot, de musical die werd gebaseerd op de film ‘Monty Python and the Holy Grail’.

Cleese kreeg daarbij te maken met enkele dure scheidingen. Zo werd hij in 2009 gedwongen zijn derde vrouw, Alyce Faye Eichelberger, in zeven jaar tijd twaalf miljoen uit te keren. Cleese kondigde direct een internationale theatertournee aan, getiteld ‘A ludicrous Evening with John Cleese….or How to Finance your Divorce’.

Herkomst

In zijn autobiografie So, Anyway, nu in het Nederlands vertaald als Kortom… de autobiografie (Vertaald door Janet van der Lee, Daniëlle Stensen en Marion Drolsbach), is het vooral zoeken naar de herkomst van de ideeën die Cleese uitwerkte in de twee tv-series waar de Britse komiek wereldberoemd mee werd. Voor Cleese, die na een studie rechten aan Cambridge als tekstschrijver in de jaren zestig bij de BBC terechtkwam, begon het succes met Monty Python’s Flying Circus. Die vernieuwende sketchshow vol wrede humor en absurde grappen verscheen tussen 1969 en 1974 op de BBC. Het leverde geweldige sketches op, zoals de absurd lopende Cleese in ‘The Ministry of Silly Walks’. Nu zegt Cleese, die een kunstheup en een kunstknie heeft, de sketch nooit meer te willen doen. Hij vindt de sketch niet leuk.

In 1975 verscheen de eerste aflevering van Fawlty Towers, een serie over hoteleigenaar Basil Fawlty die vol ingehouden woede een hotel runt. Cleese schreef de serie met zijn ex-vrouw Conny Booth en baseerde de serie op een hotelovernachting met Monthy Python-leden in hotel Gleneagles in 1971. De baas van dat hotel beschouwde zijn gasten als een hinderlijke onderbreking. Zie daar de geboorte van Basil:

Bouwstenen

Toch verzwijgt Cleese volgens Boekenredacteur Arjen Fortuin in Kortom waar zijn op één na oudste herinnering toe leidde:

„Het ene moment zei ik: ‘Hallo, meneer konijn!’ en glimlachte ik tegen zijn lieve snuitje en gekke flaporen, en het volgende moment viel de klojo me aan en beet hij me.”

Het is natuurlijk de oorsprong van de ‘killer rabbit’ die in ‘Monty Python and the Holy Grail’ ridders naar de keel vliegt. Maar de lezer moet die link zelf leggen.

Cleese ‘kletst’ zich volgens Fortuin in Kortom ‘onderhoudend en met soms wat al te valse bescheidenheid door een halve eeuw van eigen geestigheid heen’. Hij geeft een uitgebreide analyse van de drijfveren van Basil Fawlty. Het boek geeft, zoals gehoopt, de bouwstenen prijs van een geestig genie. Kortom… krijgt van Fortuin drie van de vijf ballen.

Morgen in NRC Handelsblad de hele recensie en een uitgebreid interview met John Cleese over zijn autobiografie.