Dit is een artikel uit het NRC-archief
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Boerenverstand

‘Ik moest even googelen wat ICT betekent”, sprak Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg, voordat ze een vernietigend rapport over de omgang van de overheid met ICT in ontvangst nam. Als het humor was, dan was het nog steeds om te huilen. „Dit is echt het dieptepunt”, brieste ICT-ondernemer René Veldwijk. „Er wordt hier gewoon gekoketteerd met onkunde.”

Nog niet zo lang geleden gold schelden op de politiek als een oprisping van bedenkelijk populisme. Lekker makkelijk, roepen vanaf de zijlijn, wist de burger wel hoe hard er in de Kamer werd gewerkt? Besefte men wel dat het democratische handwerk veel tijd en zorgvuldigheid vergde?

Inmiddels scheldt de politiek op de politiek.

De ICT-commissie onder leiding van VVD-Kamerlid Elias schept er een bijna tastbaar genoegen in het onvermogen van regering en parlement zo diep mogelijk in te wrijven. Elias: „Bij te veel ICT-projecten van de overheid is het een onoverzichtelijke boel zonder scherp uitgangspunt en zonder goede beheersing en aansturing. En helaas geldt dat vaak op alle niveaus, bij alle betrokken partijen en in alle stadia van de projecten.”

Het is dus, netjes samengevat, één grote tyfuszooi. Er worden ambitieuze plannen gemaakt zonder enige kennis van zaken, de Kamer controleert nauwelijks, de ICT-leveranciers leveren half werk en drijven de prijzen op, de opdrachtgever heeft er toch geen bal verstand van.

Dat geklungel kost tussen de 1 en 5 miljard per jaar, schat de commissie. Het is een „veilige” schatting.

Als oplossing pleit de commissie voor het instellen van een nieuwe autoriteit, het Bureau ICT-toetsing, dat ieder ICT-plannetje van boven de vijf miljoen euro zal toetsen aan „boerenverstandregels”. De overheid wordt, kortom, door zichzelf onder curatele gesteld – als een gokverslaafde die zelf een toegangsverbod in het casino aanvraagt, een alcoholist die zijn vrouw vraagt de sleutel van de drankkast te verstoppen.

Misschien is het een goed idee. Ik zou zeggen, dan ook maar meteen een Bureau Toetsing defensie. En openbaar vervoer. En onderwijs. En zorg. En het omroepbestel. En Henk Krol.

Het rapport van de commissie-Elias laakt het „ongebreidelde enthousiasme” waarmee de Kamer ICT-projecten omarmt. Er komt een idee langs, en iedereen haakt enthousiast in, zonder veel kennis van zaken. Maar men wil wel even zijn eigen stempel op het idee drukken, dus wordt de opdracht uitgebreid, worden de eisen aangescherpt. Tot het project kapseist. In de ICT heet dat scope creep.

De reactie op het vernietigende rapport? Meer ongebreideld enthousiasme. Een van de ICT-projecten die struikelend de eindstreep haalde, was de ov-chipkaart. Nu eindelijk alle poortjes functioneren, moeten we daar weer zo snel mogelijk vanaf. Volgens VVD-Kamerlid Betty de Boer is de chipkaart „achterhaald”. Waarom? „Mensen moeten gemakkelijk van A naar B kunnen reizen. Op dit moment is de ov-chipkaart meer een hindermacht dan dat het mensen faciliteert om te reizen.”

Zelf reis ik eerlijk gezegd vrij gemakkelijk van A naar B – en als het niet gemakkelijk is, dan ligt het aan de gebrekkige infrastructuur van de spoorwegen, niet aan mijn ov-chipkaart. Maar Betty de Boer heeft de toekomst gezien en niemand neemt haar die meer af. „Je kunt ook al reizen met een app op je mobiele telefoon of via een chip in je bankpas. De techniek is al mogelijk, maar we moeten het gewoon gaan invoeren.” En snel ook. Betty: „Ophouden met testen. Ik wil dat vóór 1 juli een vernieuwd systeem voor reizen in het openbaar vervoer is uitgerold.”

De PVV daarentegen wil juist keihard achteruit: het treinkaartje moet terug – net als de gulden en Zwarte Piet.

Arm land, gevangen tussen ondoordachte toekomstdromen en onmogelijke nostalgie.

Wie stopt Betty de Boer? Staatssecretaris Mansveld probeerde het nog door te zeggen dat de chipkaart een volwaardig product is, dat nu verder moet worden ontwikkeld, maar in de Kamer is al een ruime meerderheid voor afschaffing van de kaart, dat „onding met gebreken”. Men weet vooral dat men er zo snel mogelijk van af wil, geen idee wat er voor in de plaats moet komen. Alleen D66 wil eerst nog even testresultaten afwachten voordat er voor een nieuw systeem gekozen wordt. Kamerlid Van Veldhoven: „Laten we het deze keer vooral goed doen.”

Het is een idee.