Kunstenaars helpen jongeren met schulden

Jongeren van hun schulden afhelpen en naar betaald werk begeleiden. Dat is de opzet van een nieuw maatschappelijk geëngageerd kunstproject, de ONSbank. De Rabobank steunt het initiatief.

Layla van 23 jaar uit Leiden heeft 9.000 euro schuld. Het rood staan begon op haar 18de, toen ze voor het eerst alles zelf moest betalen: school, uitgaan, kleding en telefoon. Bij de bank vroeg ze een krediet aan, net als haar vrienden. „Ik dacht: effe lekker dit halen, effe dat halen. Maar nu voelt het als een last op mijn schouders. Ik ben er depressief van.”

Ze vertelt erover aan kunstenaar Paul Gofferjé. Ze zitten in een geïmproviseerde studio, onder fel licht; een cameraman neemt het gesprek op. Gofferjé knikt Layla vriendelijk toe en stelt vragen. „Wiens schuld vind je dat het is?”

„Ik geef ook een beetje de bank de schuld”, zegt Layla. „Die maken het veel te makkelijk om geld te lenen. Maar uiteindelijk is het toch wel mijn eigen schuld. Ik heb er alles voor over om met een schone lei te kunnen beginnen.” Gofferjé kijkt tevreden. Zulke jongeren zoekt hij voor zijn project, waarbij hij ze wil helpen om uit de schulden te komen.

Het plan is om een coöperatieve bank op te richten, de ONSbank, die de schuld van de jongeren tijdelijk overneemt, zodat de druk even van de ketel is en er gezocht kan worden naar een oplossing op maat. De jongeren zullen gecoacht worden door kunstenaars, die hen gaan helpen betaald werk te zoeken. „Al deze jongeren hebben kwaliteiten”, zegt hij, „maar zolang ze gevangen zitten in de negatieve spiraal van hun schuld, kunnen ze die kwaliteiten niet ontplooien.”

Hij is oprichter van de No Academy in Amsterdam, waar pas afgestudeerde studenten van kunstopleidingen grootstedelijke vraagstukken onderzoeken. De vier deelnemers van afgelopen jaar deden allemaal onderzoek naar schuldenproblematiek. De een verzon een nieuwe beeldtaal voor het concept ‘schuld’, de ander stelde de jonge schuldenaars tentoon tijdens de Nacht van de Filosofie. De jongeren kregen het minimumloon betaald. Op een beeldscherm was te zien hoe hun schuld zo telkens een fractie slonk.

In dit project werkte hij samen met Johan Wagenaar van Het Instituut, een andere kunstinstelling in Amsterdam. Samen kwamen zij tot het inzicht dat het onderzoek van de studenten een vervolg moest hebben. Gofferjé: „We wilden het niet laten bij een kunstproject, maar de schuldenproblematiek onder jongeren écht oplossen.”

Bij mogelijke financiers pitchten ze het plan voor de ONSbank met een filmpje waarin jongeren met schulden vertellen hoe hun problemen zich steeds verder opstapelen, en hoe graag ze ervan af willen.

Een van de partijen die meteen enthousiast reageerden, was de Rabobank Amsterdam. Het Coöperatiefonds van de bank gaf 20.000 euro startsubsidie en wil op de lange termijn meer geld geven. „Dit project sprak ons zeer aan”, zegt Eelco Gelauff, manager zakelijke relaties. „De schuldenproblematiek van jongeren is een groot maatschappelijk probleem, een negatieve spiraal die omgekeerd moet worden. Het economisch potentieel van een grote groep jongeren dreigt onbenut te blijven als zij niet worden geholpen. Mijn collega’s en ik zullen ons netwerk inzetten om ook op de langere termijn een bijdrage te leveren.”

Andere partijen die meedoen zijn onder meer de Kandidatenmarkt, een instelling die de jeugdwerkloosheid in Amsterdam bestrijdt, en Streetcornerwork. Zij leveren de jonge kandidaten. De pilotfase van het project, waaraan zo’n zeven tot tien jongeren zullen meedoen, moet in 2015 starten maar is al voorgedragen voor een Dutch Design Award in de categorie ‘Design Research’. Komende zaterdag worden de prijzen uitgereikt. Ook onder schuldeisers is er interesse voor het project, zegt Gofferjé. Met Wagenaar is hij in gesprek met onder meer incassobureaus, de gemeente en de Belastingdienst. Ze vragen de schuldeisers of die een deel van de schulden van de jongeren willen kwijtschelden. „Het kan voor schuldeisers interessant zijn als wij de resterende bedragen in één keer afbetalen. Ze zijn gewend dat ze het geld vaak helemaal niet terugkrijgen.” Volgens Gelauff van de Rabobank is er een groot verschil met de klassieke schuldsanering.

„Jongeren die aan ONSbank meedoen worden gescreend op hun motivatie en ze krijgen intensieve begeleiding. De kans dat ze het geld terugbetalen, is veel groter.”