En ineens is daar stroopwafelpiet

Gouda neemt bij de landelijke intocht afstand van Zwarte Piet en kiest voor citymarketing.

Zwarte PietStroopwafelpietKaaspiet
Zwarte PietStroopwafelpietKaaspiet Foto ANP, fotobewerking NRC Fotodienst

Stroopwafelpiet en kaaspiet geven de landelijke zwartepietdiscussie weer een nieuwe dimensie. De twee zullen Sinterklaas helpen bij de nationale intocht van 15 november in Gouda, de stad van kaarsen, kaas en stroopwafels. Maar zijn de alternatieve Pieten een goedbedoeld compromis voor een kinderfeest dat is omgeven met gevoelens van gekwetstheid, of zijn ze citymarketing?

Zeker is dat veel gemeenten nu lijn zullen brengen in hun eigen intocht. Een deel van de Nederlandse gemeenten wachtte al een tijdje af hoe de landelijke intocht van Sinterklaas eruit zou gaan zien. Ze willen rekening houden met bezwaren dat Zwarte Piet zoals hij nu is, racistisch zou zijn.

Uit een steekproef die deze krant vorige maand uitvoerde, bleek dat wat de televisie laat zien bij de intocht in Gouda voor hen leidend zal zijn. Mochten daar bijvoorbeeld regenboogpieten of Elvispieten te zien zijn, dan zouden zij Piet op dezelfde manier willen aanpassen, zo zeiden ze.

Andere gemeenten wachten juist op het oordeel van de Raad van State, die zich morgen in hoger beroep buigt over de uitspraak van de Amsterdamse rechter dat Zwarte Piet discriminerend zou zijn.

De NTR – de omroep die de nationale intocht uitzendt – heeft zich niet bemoeid met de stroopwafelpiet, zegt de Goudse burgemeester Milo Schoenmaker (VVD). „De gemeente Gouda is verantwoordelijk voor het invullen en organiseren van de intocht. De NTR verzorgt de uitzending en het Sinterklaasjournaal. Ik heb de NTR wel op de hoogte gesteld.”

Schoenmaker heeft vooraf overlegd met Gouwenaren over het uiterlijk van de Pieten bij de televisie-intocht. Een deel zou graag een traditionele Zwarte Piet zien, anderen wilden aanpassing. „Ik vind het belangrijk dat ook de mening wordt gehoord van mensen die er anders naar kijken, ook al zijn die in de minderheid. Met de stad heb ik gezocht naar een balans.”

Dat werden de geruite stroopwafelpiet en de goudgele kaaspiet. Verkapte reclame voor Gouda? „Nee. We hebben hier meer dan kaas en stroopwafels”, zegt Schoenmaker. „Maar we staan wel bekend om onze kaas en zo kwamen we tot deze Pieten. De aandacht had ik wel verwacht. Mijn agenda was dinsdag leeggemaakt zodat ik iedereen te woord kon staan.”

Met de aanpassing van een deel van de Pieten volgt Gouda Amsterdam. Vorige week maakte burgemeester Eberhard van der Laan bekend dat de Pieten bij de intocht in de hoofdstad slechts roetvegen in het gezicht zullen hebben. De traditionele Zwarte Pieten zijn in Gouda jaren geleden al aangepast: donkerbruin in plaats van zwart en zonder rode lippen en oorbellen. Daar zal nu niets aan veranderen.

Wat Schoenmaker met de nieuwe Pieten hoopt te bereiken? „De discussie rond Zwarte Piet is erg gepolariseerd. Wij zouden het graag een wat meer ontspannen karakter geven. We willen aan de intocht nieuwe kleuren toevoegen zonder de traditie overhoop te gooien. Dat is waar mensen bang voor zijn en dat is de reden dat deze discussie zo in de kramp zit.”

Het maatschappelijke debat over Zwarte Piet heeft dit jaar flinke gevolgen. Het Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed (VIE) wil Sinterklaas en Zwarte Piet zoals hij nu is op de lijst van de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed plaatsen. Dat maakt het kinderfeest ook een politieke zaak.

Albert Heijn en HEMA besloten geen reclames te maken met Zwarte Piet erin – wat in delen van de samenleving weer tot kritiek leidde. Op sociale media steunden duizenden de oproep om de ketens te boycotten. Albert Heijn reageerde met een gedicht in kranten. Boodschap: Piet ligt nog altijd in de schappen.

Laatste wapenfeit in de maatschappelijke discussie is de actie van bekende Nederlanders die pleiten voor een make-over van Zwarte Piet. De filmpjes leiden zowel tot steunbetuigingen als kritiek – en in het geval van misdaadverslaggever Peter R. de Vries al tot een doodsbedreiging per e-mail.