Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

Economie

Jij een tientje, een bedrijf al je gegevens. Goeie deal toch?

Adverteerders betalen grote bedrijven als Google en Facebook grof geld voor jouw data. Nu worden bedrijfjes opgericht die jou óók gaan betalen. Zij jouw gegevens, jij een maandelijks bedrag.

Ze rollen al jaren brullend van het lachen over de grond. De oprichters van Facebook en Google en al hun tienduizenden goedbetaalde medewerkers. Miljarden en miljarden verdienen de bedrijven met andermans data. Want iedere like op Facebook en iedere zoekterm op Google verraadt de voorkeuren van hun gebruikers. Adverteerders betalen grof geld om daar een passende advertentie bij te plaatsen. En wat krijgen de gebruikers die al die data produceren ervoor terug? Natuurlijk, een gezellige sociale netwerksite en een goede zoekmachine. Maar willen ze niet meer? Willen ze niet ook wat van al die miljarden die met hun data worden verdiend? Natuurlijk willen ze dat. Daarom zijn dit jaar in de VS eindelijk de eerste initiatieven gestart waarbij internetgebruikers geld kunnen verdienen door hun data te verkopen.

Makelaars kunnen je zo vinden

Ook in Nederland zijn jonge ondernemers klaar om in dit gat te springen. Op crowdfundingsite Doorgaan.nl probeert Dime (data is me) momenteel 34.000 euro bij elkaar te krijgen om van start te gaan. Zoveel denken de vier studenten van de Hogeschool van Amsterdam nodig te hebben om een site te bouwen waar bezoekers hun Google-, Facebook-, en Linked-in-profielen kunnen koppelen. Als dat eenmaal is gebeurd, maakt Dime automatisch een selectie van honderden gebruikers en hun voorkeuren. Bijvoorbeeld: tussen de 20 en 30 jaar oud, hoogopgeleid, wonend in Den Haag en geïnteresseerd in koopwoningen in die stad. Dat is interessante informatie voor lokale makelaars die starterswoningen aanbieden. Zij kunnen zo’n bestand kopen en mensen vervolgens benaderen via e-mail, telefoon, of sociale media.

Maar wie gaat hieraan meedoen?

Afhankelijk van de vraag naar hun gegevens verwacht Dime gebruikers tot 10 euro per maand te kunnen uitbetalen. Dat bedrag hangt ook af van de hoeveelheid informatie die mensen willen delen. „Toegang tot iemands Facebook- én Linked-in-profiel geeft ons bijvoorbeeld de mogelijkheid om gegevens over iemands woonplaats op juistheid te controleren. Later kunnen mensen ook hun locatiegegevens met ons delen”, zegt mede-oprichter Aarnout Mettes van Dime. De vraag is natuurlijk wie hieraan mee wil doen. Dime richt de werving voorlopig op studenten. „Die zijn interessant voor bedrijven en hebben vaak geld nodig”, zegt Mettes lachend. In tegenstelling tot de grote Amerikaanse internetbedrijven belooft Dime volledig inzicht te geven in wie de gegevens kopen. Ook kunnen gebruikers aangeven wat voor soort bedrijven en instanties hun data niet mogen aanschaffen en door wie ze dus niet kunnen worden benaderd.

Dime hoopt volgend jaar te beginnen. Net als Leaflad, een ander Nederlands initiatief. Leaflad vindt het koppelen van profielen nogal een privacyinbreuk en laat mensen daarom zelf een profiel met interesses invullen. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld aangeven welke kledingmerken ze leuk vinden of welke steden ze graag willen bezoeken. Zo ontstaat een dynamische online reclamefolder waarin gebruikers op maat gesneden advertenties en aanbiedingen krijgen voorgeschoteld. Ze worden niet op andere manieren benaderd, maar moeten dus wel telkens Leaflad bezoeken om de site interessant te maken voor adverteerders. Leaflad wil 20 procent van de inkomsten delen met de gebruikers. Maar wie zit er te wachten op alleen commerciële informatie? „Je zou het misschien niet zeggen, maar een site als reclamefolder.nl heeft meer dan een miljoen bezoekers per maand. Er is dus veel behoefte aan, zeker als bezoekers in ruil voor hun voorkeuren ook nog wat kunnen verdienen”, zegt Harm Snaphaan, medeoprichter van Leaflad. De drie oprichters moeten nog 125.000 euro inzamelen om van start te kunnen gaan.

In de VS zijn ze al wel zover

Voldoende plannen dus in Nederland, maar het is afwachten of ze van de grond komen. Zoals wel vaker zijn ze in de VS alweer een stapje verder. Daar begon Datacoup begin dit jaar met een proef en vorige maand voor het grote publiek. Datacoup vraagt eveneens toegang tot profielen op sociale media, maar eist daarnaast ook inzicht in creditcardtransacties. Veel bedrijven willen namelijk weten of likes op Facebook, of het aanklikken van advertenties, ook wat zeggen over daadwerkelijke aankopen, zowel online als offline. Datacoup neemt dus een forse inkijk in iemands leven, maar het verkoopt de data niet. Wel de analyses die het uitvoert op al die gegevens om het gedrag van consumenten in kaart te brengen. Gebruikers van Datacoup krijgen tot 10 dollar per maand.

Je kunt de gevolgen niet overzien

Wil je meer verdienen? Ook dat kan in de VS. Maar meer verdienen betekent natuurlijk ook weer meer privacy opgeven. Sterker nog, meer verdienen betekent in dit geval een bedrijf bijna volledig inzicht in je privéleven geven. In de schaduw van het New Yorkse Datacoup begon Luth Research uit San Diego een veel ingrijpender geld-voor-je-data-systeem. Het bedrijf pompt alle data van iemands computer en smartphone via een beveiligd netwerk naar de eigen servers. Luth leest de inhoud van berichten niet, maar registreert wel de zoektermen die mensen gebruiken, welke sites ze bezoeken en wat hun gedrag op sociale media is. Bovendien houdt het bedrijf bij waar smartphonegebruikers zich bevinden om ook hun winkelgedrag te kunnen volgen. Daarnaast moeten gebruikers vragen beantwoorden over hun aankoopgedrag. Naar aanleiding van welke beoordelingssite ze uiteindelijk een bepaalde auto kochten bijvoorbeeld.

Zien mensen dat zitten, al hun bewegingen en zoektermen laten volgen door een bedrijf? Luth claimt ondertussen 26.000 internetgebruikers te volgen, van wie 6.000 die ook hun smartphone laten traceren. De diepste geheimen van mensen blijken te koop voor 100 dollar per maand. Dat is wat Luth ongeveer betaalt, afhankelijk van hoeveel consumentenvragen gebruikers beantwoorden.

Betaald krijgen voor je data komt er dus aan. Dat is niet meer dan rechtvaardig, toch? Dat vindt privacyjurist Ot van Daalen ook, maar hij vindt ook dat mensen moeten nadenken over hoe ver ze willen gaan. Van Daalen: „Ik vind dat mensen soms tegen zichzelf beschermd moeten worden. Gebruikers kunnen niet overzien wat de gevolgen zijn wanneer die gegevens later opeens weer ergens opduiken. Bovendien weten bedrijven zo steeds meer over consumenten, waardoor ze misschien ongewild worden aangezet tot nog meer consumptie.” Hij voegt eraan toe: „Voor zover het gaat over communicatie-data geef je ook de privacy van je vrienden en andere relaties prijs.”