‘Ik snap wel dat jij veel meer verdient’

Twee directeuren, Melle Daamen van de Stadsschouwburg Amsterdam en Koos Bakker van supermarktketen Estafette, ontmoeten hun laagstbetaalde werknemer.

Aan de manier waarop Koos Bakker (64) door het Amsterdamse filiaal van biologische supermarkt Estafette loopt, valt te zien dat hij de directeur is. Hij groet iedereen, vraagt aan de teamleider of de winkelschappen recent zijn omgebouwd en of het kantoor boven vrij is om te gaan zitten.

Ook Melle Daamen (55), directeur van de Amsterdamse Stadsschouwburg, beweegt zich op zijn witte sneakers vertrouwd langs ‘zijn’ zalen.

De twee directeuren ontmoeten één van hun laagstbetaalde medewerkers. Deze komen er iets later bijzitten, een beetje ongemakkelijk op een stoel naast hun baas. Melle Daamen, baas van zo’n zeventig werknemers, ontmoet Mark Fischer (24), junior assistent programmering. Koos Bakker van Estafette Odin spreekt met winkelmedewerkster Sanne Theben Terville (27). Het bedrijf Estafette Odin heeft 350 medewerkers en achttien winkelfilialen.

Salarisverschillen tussen medewerkers en directeuren kunnen groot zijn. In april publiceerde de koepel van Amerikaanse vakbonden (AFL-CIO) de resultaten van eigen onderzoek naar de salarisverhoudingen. Een Amerikaanse directeur verdient gemiddeld 774 keer zo veel als zijn laagstbetaalde werknemer.

Een groot verschil met Nederland waar, zo onderzocht de Volkskrant recentelijk, topbestuurders van AEX-bedrijven gemiddeld 51 keer zoveel verdienen als hun gemiddelde medewerker.

Behalve de financiële verschillen, hoe wordt ongelijkheid in twee Nederlandse middelgrote bedrijven ervaren?

Kritisch over de baas

Koos Bakker laat zich door Sanne Theben Terville met ‘u’ aanspreken. Hij kent haar een beetje en zij ziet hem wel eens de winkel binnenlopen. Bakker en Theben Terville delen dezelfde idealen. Een passie voor goed eten, duurzame landbouw, anders ondernemen. Theben Terville, naast haar baan bij Estafette ook yoga-meditatiedocent, voelt zich gewaardeerd in het bedrijf. Als er al sprake is van hiërarchie, meent zij, is dat vooral om alles efficiënt te laten lopen.

Theben Terville vindt het lastig om iets kritisch aan haar baas te noemen. Bakker moedigt haar aan: „Het kan ook iets vanuit idealen zijn.” Ze blijft even stil. Als de baas naast je zit, is er toch een drempel om vrijuit te praten. „Nou ja”, begint ze voorzichtig, „een paar weken geleden was ik jarig. Een kaartje van het bedrijf was leuk geweest.”

Tegen Melle Daamen moet je ‘je’ zeggen. Dat is één van de regels die hij meteen bij zijn aanstelling in 2001 invoerde. Mark Fischer noemt Daamen bij zijn voornaam. Ze komen elkaar volgens Fischer niet heel vaak tegen. „Ik heb juist het gevoel dat ik je vaak zie”, zegt Daamen. Na een voorstelling bijvoorbeeld. Of aan de bar na een dag werk. „Het is alleen niet dat we dan een heel gesprek voeren. Ik weet niet of jij 4 of 5 kinderen hebt.” Daamen controleert het even: „Je hebt geen kinderen toch?”

De ongelijkheid in beide bedrijven is vooral zichtbaar in de salarissen. Theben Terville verdient 10,89 euro netto per uur. Ze heeft een contract voor maximaal 20 uur per week en kan daarmee uitkomen op 880 euro per maand. Bakker verdient netto 3.250 euro per maand en werkt fulltime. Een flink verschil, maar ver verwijderd van Amerikaanse toestanden. Bakker: „Wij hebben vastgelegd dat de directeur maximaal zes keer zoveel mag verdienen als onze laagstbetaalde medewerker.”

In de Stadsschouwburg zijn geen afspraken over de salarisverhouding tussen werknemers en directieleden. „Maar”, zegt Daamen, „de theater-CAO waar we ons aan houden objectiveert alles een beetje.” De directie maakt gebruik van de directieclausule. Daarin staat dat een directeur meer mag verdienen dan de CAO voorschrijft.

Meer dan een halve ton

Daamens salaris ligt rond de 70.000 euro netto per jaar, bijna 6.000 euro per maand. Hij werkt fulltime. Een stuk hoger dan het salaris van junior assistent programmering Fischer. Hij verdient 925 euro netto per maand voor drie dagen. „Maar je bent er veel vaker hè?”, voegt Daamen toe. „Niet zo vaak als jij”, antwoordt Fischer. „Dus ik snap wel dat je veel meer verdient.”

Zowel Fischer als Theben Terville voelt zich gewaardeerd in het bedrijf. Beiden hebben wel eens baantjes gehad waar dat anders was. Theben Terville vertelt over de supermarkt waar ze op haar zestiende werkte en als laagstbetaalde weinig vertrouwen voelde van haar baas. Of in de evenementensector waarbij ze „haantjesgedrag” merkte in de organisatie. Fischer denkt aan de bioscoop waar hij de toiletten moest schrobben en nauwelijks in contact met de rest van het bedrijf kwam. „Want boven mijn manager stond dan weer een andere manager en daarboven weer een andere.”

Bij de supermarktketen Estafette is er – omdat er meerdere filialen zijn – meer afstand tussen de laagstbetaalde medewerker en de directeur dan bij de schouwburg. Bakker schat dat hij het filiaal in Zeeburg ongeveer één keer per maand bezoekt. Veel andere filialen nog minder.

Om tóch contact te maken met zijn medewerkers geeft hij les op de Estafette-academie. Daar kunnen werknemers gratis cursussen en lezingen volgen. De lezingen gaan over de filosofie van het bedrijf en de voedselketen in Nederland.

Theben Terville weet nog niet of ze wil doorgroeien in het bedrijf. Ze verdient nu al bij als yoga-meditatiedocent en wil daar eigenlijk haar werk van maken. Haar werk bij Estafette noemt ze een „fysiek pittige baan”. Bakker weet dat. Hij erkent dat hij dat soms ook wel eens uit het oog verliest. „Soms besef ik me ineens op een zaterdagochtend, als ik rustig een krantje aan het lezen ben, dat mijn chauffeurs er al een halve dag werk op hebben zitten.”

Toch, Daamen wil niet dramatisch klinken, maar volgens hem is er altijd een vorm van „eenzaamheid” als leider. Een natuurlijke afstand. Hij zal niet snel over zijn persoonlijk leven beginnen tegen medewerkers, ook al ziet hij ze misschien vaker dan zijn vrienden. En, erkent hij, Daamen kan onbenaderbaar lijken waardoor mensen hun kritiek voor zich houden. Fischer herkent dat wel, maar „ik durf heus wel bij een biertje te zeggen als ik het ergens niet mee eens ben”.

Dat betekent niet dat Daamen dan ook meteen dingen verandert. „Soms moeten dingen die ik wil ook gewoon gebeuren.” Fischer moet even nadenken over gekke eisen van Daamen, die wel gewoon moeten gebeuren. „Nou ja, Melle wil geen dubbelzijdig gedrukte pagina’s. En je moet hem niet mailen met je documenten, maar ze altijd even brengen.” Meer kan hij zo snel niet bedenken. „Een beetje teleurstellend is dit wel hoor”, lacht Daamen.

    • Tim Wagemakers