Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Politiek

Zitting met Kenyatta toont machteloosheid van Strafhof

Kenyatta zat gisteren als eerste staatshoofd bij het Strafhof. De zaak wankelt, tot vreugde van de Kenianen in Den Haag.

De Keniaanse president Uhuru Kenyatta verschijnt lachend voor het Strafhof in Den Haag.
De Keniaanse president Uhuru Kenyatta verschijnt lachend voor het Strafhof in Den Haag. Foto Reuters

De van oorlogsmisdaden verdachte Keniaanse president Uhuru Kenyatta kreeg gisteren een heldenonthaal bij het Internationaal Strafhof in Den Haag. Tientallen Keniaanse parlementariërs, strak in het pak, en honderden aanhangers, uitbundig uitgedost in de kleuren van de nationale vlag, trotseerden de Hollandse regen. Ze zongen en dansten toen Kenyatta uit de taxi stapte en zich lachend een weg baande naar de ingang. Alsof het land zelf terechtstaat.

Hoe anders was de stemming vijf jaar geleden. Toenmalig hoofdaanklager Moreno-Ocampo werd als een popster binnengehaald door de Kenianen toen hij een onderzoek begon naar het verkiezingsgeweld in 2007 en 2008. Zijn afbeelding verscheen op busjes en musici schreven liedjes over hem. De hoop onder de Kenianen was dat een rechtbank eindelijk zonder manipulatie een oordeel zou vellen over hun machtshebbers.

Intussen is een meerderheid van de Kenianen het Strafhof beu. Volgens een recente opiniepeiling liep het percentage Kenianen dat wil dat het Strafhof doorgaat met de vervolging in een jaar terug van 51 naar 44 procent. Een campagne door de hoofdverdachten – Kenyatta en vicepresident William Ruto – en een haperende bewijsvoering zorgen ervoor dat het Strafhof nu geldt als een mislukking.

De sfeer werd goed getekend door het militaire orkest, dat de gospel Simama Imara (Blijf stevig staan) speelde toen Kenyatta maandag in het parlement verscheen. Hij verklaarde dat hij een paar dagen zou aftreden omdat hij niet als staatshoofd voor het Strafhof wilde verschijnen. Hij droeg de macht tijdelijk aan Ruto over.

Afrika als speelbal

Sinds de aanklachten (orkestreren van het verkiezingsgeweld) in 2010 hebben Kenyatta en Ruto alles op alles gezet uit handen te blijven van het Strafhof. Ze werken officieel mee, maar doen er tegelijk alles aan de procesgang te verhinderen. Daarbij mobiliseren ze hun medestaatshoofden in Afrika tegen het Strafhof. Kenyatta bezigt ferme taal zoals „het Strafhof is een speelbal van imperialistische machten in verval”.

De Afrikaanse Unie adviseerde Kenyatta niet op de zitting van gisteren te verschijnen om geen precedent te scheppen als eerste staatshoofd in de beklaagdenbank. Van de VS kreeg hij het tegenovergestelde te horen. Door als ‘privépersoon’ naar Den Haag te gaan hield hij beide partijen tevreden.

Kenyatta was gisteren voor het eerst gedagvaard omdat er belangrijke zaken aan de orde kwamen. Onderwerpen die bepalen of de zaak, die nu nog in een voorbereidende fase zit, überhaupt zal worden geopend.

De aanklagers geven toe dat ze niet genoeg bewijs hebben Kenyatta te vervolgen. Ze vinden dat de Keniaanse regering onvoldoende meewerkt aan het onderzoek. De regering zou onder meer bankafschriften en telefoongegevens van Kenyatta achterhouden. Die zouden kunnen aantonen hoe hij tijdens het verkiezingsgeweld leden van de illegale sekte Mungiki zou hebben betaald om aanhangers van de oppositie te vermoorden.

Dit raakt de kern van de problemen waarmee het Strafhof kampt. Het hof, opgericht om de ergste oorlogsmisdadigers te vervolgen, heeft geen politiemacht. Het is afhankelijk van lidstaten bij het uitvoeren van onderzoek en het arresteren van verdachten. Maar wie tikt Kenia op de vingers als de rechter oordeelt dat de regering obstructie van de rechtsgang pleegt?

In principe is dit de verantwoordelijkheid van de 121 lidstaten van het hof. Toen de Soedanese president Bashir zonder uitleveringsgevaar kon afreizen naar Afrikaanse lidstaten, ondanks de aanklacht tegen hem, probeerden ze ook druk te zetten. Overigens zonder veel succes.

De aanklager wil dat de zaak tegen Kenyatta voor onbepaalde tijd wordt opgeschort – hopend dat er nieuw bewijsmateriaal opduikt. Maar dit heeft geen precedent. Volgens de verdediging schendt dit de rechten van de verdachten op een snelle rechtsgang. „Deze zaak is mislukt en op een manier dat er geen enkel vooruitzicht is om verder te gaan”, zei Steven Kay, de advocaat van Kenyatta, tegen de rechters. „Als de aanklager niet de stekker eruit trekt, moet u het doen.”

De rechters doen naar verwachting over enkele weken uitspraak.