Krijgt hij straks de Nobelprijs voor de Literatuur?

Ngugi wa Thiong'o in 2012.
Ngugi wa Thiong'o in 2012. Foto Wikipedia / Niccolò Caranti

Vanmiddag om 13.00 uur wordt de Nobelprijs voor de Literatuur toegekend. Gokkantoor Ladbrokes heeft zoals altijd een lijstje met kanshebbers opgesteld, waarop wederom Haruki Murakami, Philip Roth, Bob Dylan en Cees Nooteboom niet ontbreken. De Keniaan Ngũgĩ wa Thiong’o maakt volgens de gokkers de grootste kans.

Wat zegt dat eigenlijk? Laten we Ladbrokes’ favorieten van de afgelopen vier jaar eens vergelijken met de daadwerkelijke winnaars.

In 2010 was de Zweedse dichter Tomas Tranströmer de grote favoriet, gevolgd door een drietal andere dichters: Adam Zagajewski (Polen), Adonis (Syrië) en Ko Un (Zuid-Korea). De naam van Haruki Murakami (Japan) ontbrak toen al niet. De winnaar werd verrassend Mario Vargas Llosa (Peru), die bij Ladbrokes veertig keer (!) de inzet op had kunnen brengen.

In 2011 werd Tranströmer weer veel genoemd, en toen won hij ook daadwerkelijk. Het was ook het jaar dat songwriter Bob Dylan plotseling opdoemde als ‘kanshebber’, net als vaste gasten Murakami, Adonis, Thomas Pynchon (VS), Philip Roth (VS) en Ko Un (Zuid-Korea).

In 2012 stond de Nederlander Cees Nooteboom een dag van tevoren op 12 tegen 1. Hij moest onder meer Dylan (8/1) en Murakami (2/1) voor laten gaan. De Chinese roman- en kort verhaal-schrijver Mo Yan won; hij had met een quotering van 8/1 op de derde plek gestaan bij Ladbrokes.

Ook in 2013 zaten de gokkers er niet ver naast. Op één stond toen, weinig verrassend, Murakami. Hij won weer niet. De tweede op het kanshebberslijstje wel: de Canadese schrijfster van korte verhalen Alice Munro. Voor elke euro op haar naam had je er vier terug kunnen krijgen.

Keniaan Ngũgĩ wa Thiong’o nu bovenaan

Door de bank genomen is het lijstje favorieten van Ladbrokes dus een redelijke graadmeter. Wie staat erop in 2014? Dit is de top-10, met tussen haakjes wat ze doen, hun nationaliteit en de quotering:

  1. Ngũgĩ wa Thiong’o (romans en toneel, Kenia, 7/2)
  2. Haruki Murakami (romans en korte verhalen, Japan, 9/2)
  3. Svetlana Aleksijevitj (onderzoeksjournalisme en proza, Wit-Rusland, 6/1)
  4. Adonis (poëzie en essays, Syrië, 10/1)
  5. Ismail Kadare (romans en poëzie, Albanië, 10/1)
  6. Patrick Modiano (romans, Frankrijk, 10/1)
  7. Jon Fosse (romans en toneel, Noorwegen, 12/1)
  8. Philip Roth (romans, Verenigde Staten, 12/1)
  9. Peter Handke (romans en toneel, Oostenrijk, 12/1)
  10. Assia Djebar (romans en essays, Algerije, 14/1)

De 76-jarige Keniaanse schrijver Ngũgĩ wa Thiong’o stond in voorgaande jaren ook altijd wel op de lijstjes, maar werd nog nooit zoveel kans toegedicht als nu. Hij vluchtte begin jaren tachtig naar de VS nadat hij last had gekregen met de overheid en een jaar zonder aanklacht vast had gezeten. Tot zijn bekendste werken behoren Weep Not Child (1964), A Grain of Wheat (1967) en Devil on the Cross (1982), dat hij in de gevangenis op velletjes wc-papier schreef.

Om de top-5 even af te maken: Murakami (Norwegian Wood, Kafka op het strand, 1Q84) kennen we allemaal. Aleksijevitj zal zelfs voor de belezen NRC-abonnee een grote onbekende zijn; deze in Oekraïne geboren Wit-Russische schreef veelgeprezen non-fictie over de ervaringen van Sovjetsoldaten in Afghanistan en slachtoffers van de kernramp van Tsjernobyl. Adonis (echte naam Ali Ahmad Said Esber) wordt vaak de grootste nog levende dichter van de Arabische wereld genoemd. Hij vluchtte in de jaren vijftig weg uit zijn geboorteland Syrië en woonde periodes in Frankrijk en Libanon. Kadare brak in 1963 door met De generaal van het dode leger en won al eens de Man Booker International Prize. Bijna dertig van z’n boeken werden naar het Nederlands vertaald.

Dylan en Murakami hebben gewoon veel fans

De vraag is echter hoe serieus bovenstaand lijstje te nemen is - en dan vooral de aanwezigheid van de écht bekende namen daarop. Drie jaar geleden legde iemand van Ladbrokes aan TIME uit hoe de quoteringen tot stand komen: een boekenexpert bij het gokkantoor maakt een lijst met kanshebbers, mede op basis van andere literaire prijzen, maar ook discussies op internetfora en sociale media. Zodra erop gewed kan worden, fluctueren de quoteringen. Zo komen populaire namen hoog in de lijst terecht: omdat ze veel fans hebben die erop inzetten. Maar liefst 30 tot 40 procent van alle gokkers in 2011 zette z’n geld op Dylan.

“We hadden Bob Dylan aanvankelijk op 100/1 gezet. We namen hem in de lijst op omdat we dachten dat hij misschien een kans maakte en omdat sommige fans graag op hem zouden willen wedden, maar we gingen er vanuit dat niemand hem serieuze kansen zou toedichten. Maar nu wedden mensen uit de hele wereld op hem. Ze kunnen er niet genoeg van krijgen.”

Zo zakte de quotering van Dylan dat jaar uiteindelijk naar 1/5, wat ook zal verklaren waarom Murakami met zijn miljoenen lezers altijd zo hoog in de lijstjes staat. En, zo schreef Arjen Fortuin onlangs in NRC, vandaar ook de aanwezigheid van auteurs die algemeen als te jong of te licht voor de onderscheiding worden gezien, zoals Karl Ove Knausgård en John Le Carré. Verder is het een kwestie van wegstrepen, aldus Fortuin. “Blijven over uit de top: Wa Thiong’o, Aleksijevitsj (echter: twee vrouwen achtereen is zeldzaam), Kadare, Modiano (dark horse) en Djebar.”

De Zweedse jury van de Nobelprijs voor de Literatuur roept onder meer leden van literaire academiën en verenigingen, professoren in taal- of letterkunde en oud-Nobelprijswinnaars elk jaar op om schrijvers te nomineren, maar brengt zelf geen shortlist of iets dergelijks naar buiten (dat doen ze pas vijftig jaar later). Zodoende blijft het selectie- en keuzeproces doorgaans een mysterie.

De toekenning van de Nobelprijs is straks hier te volgen. Uiteraard brengt nrc.nl/boeken het nieuws ook zodra het bekendgemaakt is.