Jazz voor de internetgeneratie

Flying Lotus is een invloedrijke ster in het tijdperk van eindeloos zappen tussen SoundCloud, YouTube en Beatport. Iedereen die niet snapt wat producers van elektronische muziek nu eigenlijk doen, zou naar zijn nieuwe album You’re Dead! moeten luisteren.

Flying Lotus (Steven Ellison). Foto Andreas Terlaak
Flying Lotus (Steven Ellison). Foto Andreas Terlaak

Het vijfde album van Steven ‘Flying Lotus’ Ellison, de 30-jarige beats-pionier uit Los Angeles, is een statement. De rol van het popalbum staat commercieel en artistiek sterk onder druk en gecureerde muziekplaylists en losse-liedjes-via-streamingdiensten nemen de koppositie over van het albumformat. Maar Ellison stuurt zijn nieuwste plaat als één integrale mp3 naar de pers. Hij hoopt er zo voor te zorgen dat critici zijn You’re Dead! als totaalwerk zullen beluisteren, van begin tot eind en in één zit.

Ellison groeide met zijn vorige albums uit tot baanbrekend boegbeeld van de progressieve elektronische muziek. Hij is een invloedrijke ster in het tijdperk van eindeloos zappen tussen genres; tussen SoundCloud, YouTube en Beatport. Maar hij is ook nostalgisch; een tovenaar met tonen die zijn inspiratie deels uit een ver verleden haalt. Uit de tijd waarin zijn oudoom en tante John en Alicia Coltrane muziek maakten, de tijd waarin zijn oma liedjes schreef voor platenlabel Motown.

Vandaar dat Ellison volgens zijn label sinds Cosmogramma uit 2010 ál zijn albums al als integrale mp3 naar de pers heeft gestuurd. Het is een statement voor het popalbum als autonoom kunstwerk. Met You’re Dead! wilde Ellison een compromisloze jazzplaat maken; een totaalervaring voor nachtbrakende muzieknerds zoals hijzelf. Voor fans van progressieve elektronica en jazzy hiphop maar ook van complexe fusion en harde jazzbreaks. Een album dat van begin tot eind de intensiteit benadert van de grote jazz-werken.

Jazz als bouwsteen voor hiphop

Jazz en elektronische muziek hebben een vruchtbare overlappende geschiedenis. Jazzplaten waren in de vorm van samples belangrijke bouwstenen voor een paar van de grootste hiphop- en danceklassiekers. Jazzgiganten als Miles Davis en Herbie Hancock experimenteerden en pionierden in een vroeg stadium met de mogelijkheden die elektronica hen bood. Op North Sea Jazz viel vorig jaar de grote hoeveelheid live-acts op die geïnspireerd waren door de ingenieuze, inventieve ritmes van de veel te vroeg overleden goochelaar met samples, geluiden en elektronica J Dilla. Flying Lotus is een virtuoze elektronische producer, die stevig in zowel de analoge als digitale muziektraditie staat en de diverse muziekgeneraties subliem met elkaar verbindt. You’re Dead! is een plaat die iedere criticaster van elektronische muziek – iedereen die niet zo goed snapt wat producers van elektronische muziek nu eigenlijk doen – zou moeten luisteren.

Het album begint met vier elektronische fusiontracks die samen een geheel vormen; verwarrend en snel, met uptempo-drums vol roffels en brushes, fantastisch tokkelende warme bassen, virtuoos gepluk aan gitaarsnaren, een wirwar aan geluidseffecten en jazzy koper als rustelement. Het klinkt alsof de beste fragmenten uit een jamsessie zijn gebruikt, alleen wordt bij Ellison in de studio niet gejamd. Hij werkte voor deze plaat met muzikanten als bassist Thundercat, rapper-van-het-moment Kendrick Lamar en legendarische toetsenist Herbie Hancock, maar steeds maar met één tegelijk.

Oorspronkelijk putte Ellison als producer uit samples – details en fragmenten van platen die hij als bouwstenen gebruikt voor zijn eigen, nieuwe elektronische producties. Voor zijn platen werkt hij ook samen met muzikanten die op verzoek een thema of melodie spelen, wat hem een nieuwe frisse voorraad bouwstenen opleverde. Maar uiteindelijk creëert Ellison de jamsessies op You’re Dead! in zijn eentje, achter zijn apparatuur. „Wat cool is”, zegt hij daarover tegen cultuurblog Grantland, „is dat het nog steeds voelt als beats maken zoals ik het gewend ben, waarbij het draait om mij en een plaat of wat samples. Door steeds maar één persoon tegelijk in mijn studio te hebben, voelt het alsof de muzikant een van mijn instrumenten is.”

De vier openingsnummers van de plaat zijn de perfecte opmaat naar twee samenwerkingen met grote rappers uit Los Angeles. De briljante single ‘Never catch me’ met een prachtig jachtig rappende Kendrick Lamar, met een sfeervolle piano, een warme, glijdende baslijn en een ontketende hiphopsuperster die zijn contemplatieve raps laat aanzwellen en behendig laat stuiteren op de gebroken ritmes, en het nummer ‘Dead man’s Tetris’ met Snoop Dogg; een campy en cartoonesk funknummer vol paranoïde geluiden en het rappende alter-ego van Flying Lotus zelf, Captain Murphy. Het zijn nummers die het album breder maken dan het jazzbreaks-album dat Flying Lotus voor ogen had en het een energieke injectie geven.

Abstract met veel details

De elektronische muziek die Flying Lotus maakt op You’re Dead! zou je jazz voor de internetgeneratie kunnen noemen; jazz die put uit een wirwar aan invloeden; uit zowel de bliepjes van archaïsche videospelletjes als de met jazzinvloeden doordrenkte hiphop van A Tribe Called Quest, en uit zowel rauwe underground-elektronica als organische live-jazz. Gevat in een strak gecomponeerd album met een doordachte spanningsboog, waarin de chaos en verwarring langzaam plaatsmaken voor een rustigere cadans en kalmere sfeer; een ontwikkeling die de producer zelf vergelijkt met de ontwikkeling die een mens in zijn leven doormaakt.

Voor een album dat de dood nadrukkelijk als uitgangspunt neemt – in titel, sfeer en teksten – heeft You’re Dead! een bijzonder optimistische, spirituele kant. Het is jazz en elektronische muziek van de hoogste plank. Soms wel erg abstract, maar steeds met details, een soepele, sfeervolle baslijn, een vocalist vol drama of een opzwepende gospelhandklap, die het album hart en ziel geven.