Invloedrijke praat van de rechtse radioman

Jeff Katz en andere Amerikaanse presentatoren excelleren in talk radio; lekker het publiek opstoken met rechtse praatjes over de politiek: ‘Provocatie hoort erbij, ik spaar de luisteraar niet.’

Zijn radiostudio is zijn woonkamer. Hier, in een kleine, geluidsdichte ruimte, kan Jeff Katz zeggen wat hij wil. Het is niet voor niets The Jeff Katz Show, zegt hij. De studio is kaal, achter glas zit zijn producer. Katz zit in korte broek achter de microfoon, en laat zich gaan over president Obama: „De zieligste man die ooit in het Witte Huis heeft gewoond. Un-flipping-believable.” Maar ook bellers mogen zeggen wat ze willen. Zoals de man die in de krant had gelezen dat een leraar George W. Bush met Hitler had vergeleken. „Als één president op Hitler leek, dan was het Franklin Roosevelt.” Katz: „Ik waardeer je telefoontje.”

The Jeff Katz Show is het populairste programma van radiozender 1040 WRVA in Richmond, in de staat Virginia. De hele dag zijn op de zender praatprogramma’s te horen, maar Katz heeft de grootste aanhang: tussen de 25.000 en 40.000 luisteraars. Katz, ringbaard, korte broek, weet precies wie ze zijn. Het zijn mensen als hijzelf. „Man van 45, woont in de buitenwijken. Getrouwd, twee kinderen, grote auto. Rechts. Ze maken zich zorgen over dingen die mij ook bezighouden.”

1040 WRVA is een van de circa 1.500 talk radio-stations in de VS. Het format van deze zenders is vrijwel identiek: de presentator praat over politiek, en gaat in discussie met bellers. Vrijwel altijd zijn het conservatieve programma’s, linkse talk radio bestaat nauwelijks. Landelijke sterren als Rush Limbaugh en Laura Ingraham halen dagelijks miljoenen luisteraars, maar het zijn juist de lokale programma’s als The Jeff Katz Show die invloedrijk zijn, zegt talkshowpresentator Michael Smerconish van CNN. „Luisteraars zijn extreem loyaal. Goede talk radio is een verbond tussen presentator en publiek. Dat maakt talk radio zo machtig.”

Volgens Smerconish zal talk radio een grote rol spelen bij het mobiliseren van rechtse kiezers bij de tussentijdse Congresverkiezingen op 4 november. De Republikeinen verdedigen een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, en kunnen de Senaat veroveren. In juni liet Jeff Katz al zien hoe dat moet. Hij stond aan de basis van de grootste politieke sensatie sinds tijden. Zijn district in Virginia hield voorverkiezingen, en het beloofde een saaie race te worden: Eric Cantor, de Republikeinse fractieleider in het Huis van Afgevaardigden, werd uitgedaagd door een onbekende tegenstander, de econoom David Brat. Cantors campagnebudget was vijfentwintig keer groter. De winst van Cantor was zo zeker, dat zelfs de Democraten geen kandidaat wilden afvaardigen in het district.

David Brat had geen geld, maar kreeg een bondgenoot: talk radio. Jeff Katz ergerde zich aan de arrogantie van Cantor, en begon een pro-Brat-campagne. „Cantor was losgezongen van de gewone man in Virginia. Mijn bellers hadden allemaal een hekel aan hem. David Brat kwam wel regelmatig naar de studio, en legde in duidelijke taal uit wat hij wilde.” De ideeën van Brat – anti-immigratie, anti-Washington, anti-Wall Street – sloegen aan bij het conservatieve gehoor van Katz. „Hij kwam sympathiek over. Ik zeg altijd: als je een verkiezing wil winnen, moet je af en toe met een baby op de foto. Je moet benaderbaar zijn.”

Na zijn optredens bij Jeff Katz kreeg Brat steun van landelijke talk radio-kopstukken, zoals Laura Ingraham. Het ongelooflijke gebeurde: bij de voorverkiezingen werd Cantor verslagen. Het was een daverende zege van de populistische Tea Party tegen het Republikeinse establishment. Larry Sabato, directeur van het University of Virginia Center for Politics, concludeerde: talk radio heeft Brat de overwinning bezorgd. Ingraham claimt dat zij degene is die Brat groot heeft gemaakt, maar Katz zegt dat dat onzin is. „Zij is landelijk bekend. Ik heb in dit district veruit de meeste luisteraars. Toen de fanfare al bijna klaar was, kwam zij gauw vooraan lopen.”

Het was de tweede keer in korte tijd dat Jeff Katz liet zien waar zijn programma toe in staat is. Hij voerde als eerste campagne tegen het plan van de federale overheid om een paar honderd minderjarige migranten te huisvesten op een leegstaande campus in Lawrenceville. „Dit is geen humanitaire crisis, het is een invasie”, zei Katz in zijn show. Katz mobiliseerde tegenstand, en na emotionele hoorzittingen werd het plan weer ingetrokken.

De presentator zegt dat hij luisteraars wint door te provoceren. „Het hoort bij het spel. Dertig jaar geleden was iedereen beleefd op de radio, nu gebeurt er tenminste iets. Ik spaar mijn luisteraars ook niet. Regelmatig krijg ik brieven van mensen die beloven nooit meer naar me te luisteren. Een week later krijg ik dezelfde brief van diezelfde mensen.” Talk radio, zegt hij, is als de neef die zich elk jaar misdraagt bij het Thanksgiving-diner. „Elk jaar wordt hij weer uitgenodigd. Hoewel niemand het wil toegeven, maakt hij de avond leuker.”